Βιομηχανική Επανάσταση στην Αρχαία Ελλάδα: Μια Επανάσταση που δεν έγινε ποτέ! Μιάμιση χιλιετία οπισθοδρόμησης από το χριστιανικό σκότος και έρεβος. Η επίπονη προσπάθεια της εξόδου από τον Μεσαίωνα.

– Η Βιομηχανική Επανάσταση είναι ιστορική περίοδος, καθώς και ένα ιδιαίτερα σύνθετο σύστημα ραγδαίων μεταβολών και ανακατατάξεων – τεχνικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών – οι οποίες οδήγησαν στην «εκβιομηχάνηση» (αγγλ. : industrialized) της κοινωνίας στη Μεγάλη Βρετανία μεταξύ των ετών 1760 – 1860. Την αλλαγή αυτή ακολούθησαν ανάλογα κινήματα σε κοινωνίες άλλων ευρωπαϊκών κρατών, σε διαφορετική κλίμακα για κάθε μια από αυτές, με αποτέλεσμα η αγροτική, κυρίως, παραγωγή να εξελιχθεί σε βιομηχανική, ως επί τω πλείστον. Ιδιαίτερα, επηρεάστηκε η Γαλλία και αργότερα οι ΗΠΑ σε σχέση με το τρόπο λειτουργίας και ανάπτυξης της οικονομίας και της δομής της κοινωνίας. Οι ιδέες του διαφωτισμού που κυριαρχούσαν την εποχή αυτή, ήρθαν να ντύσουν με το πνευματικό μανδύα το σύνολο των μεταρρυθμίσεων και στον ιδεολογικό χάρτη. (Wikipedia)

– Με τον όρο Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας εννοείται η αρχαία βιβλιοθήκη της πόλης της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο, η οποία ιδρύθηκε στην Ελληνιστική εποχή επί διακυβέρνησης Πτολεμαίου Α’, του επονομαζόμενου Σωτήρος, και έγινε το εκδοτικό κέντρο του τότε γνωστού κόσμου, υπερσκελίζοντας ως προς τον πλούτο των χειρογράφων της κάθε άλλη γνωστή βιβλιοθήκη της εποχής της και του παρελθόντος.

Κατά την εποχή του Δημητρίου οι ελληνικές βιβλιοθήκες ήταν στην πραγματικότητα ιδιωτικές συλλογές χειρογράφων, όπως εκείνη του Αριστοτέλη. Όσον αφορά στην Αίγυπτο, είναι γνωστό ότι στους ναούς υπήρχαν βιβλιοθήκες με θρησκευτικά και κρατικά έγγραφα, όπως σε ορισμένα μουσεία, στην ελληνική επικράτεια. Ήταν η μεγάλη φιλοδοξία του Πτολεμαίου να συσσωρεύσει όλη τη γνώση, που οδήγησε αυτές τις μικρές συλλογές στην επικράτεια μιας αληθινής βιβλιοθήκης. Ο Τζέτζης αναφέρει, αρκετούς αιώνες αργότερα, ότι ο Καλλίμαχος κατέγραψε 400.000 μικτούς παπύρους (πιθανώς αυτοί που περιείχαν πάνω από ένα κεφάλαιο, έργο ή συγγραφέα) και 90.000 αμιγείς. Σε αυτούς βέβαια θα πρέπει να προσθέσουμε και 42.000 παπύρους που βρίσκονταν στο Σαράπειο. Αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι οι τόμοι της ξεπερνούσαν τις 700 χιλιάδες. Η φήμη της σαν ένα σπουδαίο ερευνητικό και φιλολογικό κέντρο ξεπερνούσε τα όρια των ελληνιστικών βασιλείων. Στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας εργάστηκαν πολύ σπουδαίοι Αρχαίοι Έλληνες σοφοί, ανάμεσά τους ο Ερατοσθένης, ο Ζηνόδοτος, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, ο Καλλίμαχος κ.α. Στο Αλεξανδρινό Μουσείο που ήταν κτιριακή πτέρυγα της Βιβλιοθήκης δημιουργήθηκε στην ουσία το πρώτο πανεπιστήμιο στον κόσμο. Η Βιβλιοθήκη ήταν χωρισμένη σε τομείς, όπως: ρητορική, νομική, ιστορία, μαθηματικά, ιατρική, ποίηση, που χωριζόταν σε επική, λυρική, τραγική και κωμική.

Οι μέθοδοι που χρησιμοποίησαν οι διάδοχοι του Πτολεμαίου προκειμένου να πετύχουν το σκοπό τους ήταν σίγουρα μοναδικές. Ο Πτολεμαίος Γ΄ συνέταξε μια επιστολή «προς όλους τους ηγεμόνες του κόσμου», ζητώντας να δανειστεί τα βιβλία τους, (Γαλην. 17.1). Όταν οι Αθηναίοι του έστειλαν τα κείμενα του Ευριπίδη, του Αισχύλου και του Σοφοκλή, εκείνος τα αντέγραψε και επέστρεψε πίσω τα αντίγραφα, κρατώντας τα πρωτότυπα για τη Βιβλιοθήκη. Επίσης, όλα τα πλοία που ελλιμενίζονταν στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας, ήταν υποχρεωμένα να υποστούν έρευνα όχι για λαθρεμπόριο, αλλά για παπύρους που αντιγράφονταν και παραδίδονταν πίσω στους κατόχους τους, αν το επιθυμούσαν. Αυτές οι ανορθόδοξες μέθοδοι, στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύουν τον πρώτο συστηματικό τρόπο συλλογής έργων. (Wikipedia)

Αυτό το λαμπρό επίτευγμα του πολιτισμού δεν έμελλε να επιβιώσει. Η καταστροφή έγινε σε τέσσερις διαφορετικές φάσεις. Ένα μεγάλο τμήμα της βιβλιοθήκης καταστράφηκε το 47 π.Χ κατά τον Αλεξανδρινό πόλεμο. Αργότερα ανοικοδομήθηκε και συμπληρώθηκε από την βιβλιοθήκη της Περγάμου. Η δεύτερη καταστροφή έγινε από τον αυτοκράτορα Καρακάλλα. Το 391 μ.Χ την εποχή του αυτοκράτορα Θεοδόσιου του Α’ ένα μεγάλο τμήμα της βιβλιοθήκης καταστράφηκε από φανατικούς χριστιανούς. Ήταν το τρίτο πλήγμα που η Βιβλιοθήκη δέχτηκε. Η καταστροφή ολοκληρώθηκε τον 7ο και 8ο αιώνα με την αραβική κατάκτηση.

Η πρώτη μεγάλη καταστροφή έρχεται με την πολιορκία του Ιουλίου Καίσαρα στο Βρουχείον από τον Αχίλα. Θέλοντας να εμποδίσει τον αντίπαλό του από την ελεύθερη είσοδο στο λιμάνι, ο Ιούλιος Καίσαρας έκαψε το ρωμαϊκό του στόλο, αποτελούμενο από 72 πλοία, μαζί με εκείνα που κατασκευάζονταν στα ναυπηγεία. Η φωτιά μεταδόθηκε στην ξηρά στο λιμάνι και τότε κάηκε η βιβλιοθήκη του Βρουχείου. Το γεγονός πιστοποιεί ο Σενέκας (De tranquillitate animi ΙΧ), παραπέμποντας στον Τίτο Λίβιο, ο Πλούταρχος (Βίος Καίσαρος), ο Δίων Κάσσιος και ο Αμμιανός Μαρκελλίνος.

Έγιναν αρκετές προσπάθειες για την αποκατάσταση του ονόματος του Ιουλίου Καίσαρα, και κάποιες από αυτές ήταν πειστικές. Εκείνο που έχει σημασία, όμως, είναι το γεγονός πως από την εποχή της ρωμαϊκής κατάκτησης άρχισε η κατάπτωση και η καταστροφή. Όχι μόνον σταμάτησε η απόκτηση νέων χειρογράφων, αλλά τα πολυτιμότερα από αυτά έπαιρναν το δρόμο για τη Ρώμη. Οι μεγάλες ταραχές και συχνές πολιορκίες επιτάχυναν την αποσύνθεση.

Η δεύτερη μεγάλη καταστροφή συνέβη επί αυτοκράτορα Καρακάλλα το 215 μ.Χ. Ο Καρακάλλας, επιθυμώντας να εκδικηθεί τους Αλεξανδρινούς για τα δηκτικά τους σχόλια σε βάρος του, όχι μόνον κατέσφαξε όλη τη νεολαία της ευγενούς τάξης, αλλά και δήμευσε και την περιουσία του Μουσείου, του ενός από τα τρία φημολογούμενα κτίρια της Βιβλιοθήκης, έδιωξε τους σοφούς και κατέστρεψε τη Βιβλιοθήκη. Ο αυτοκράτορας Καρακάλλας περιέκοψε το ποσό της επιχορήγησης του Μουσείου, κατήργησε το κονδύλιο που διετίθετο για τη στέγαση και τη σίτιση των μελών του και διέταξε την απέλαση όλων των αλλοδαπών μελών του. «Προς τους φιλοσόφους που λέγονταν Αριστοτελικοί έδειχνε πικρό μίσος με κάθε τρόπο, ώστε να επιθυμήσει να κάψει τα βιβλία τους και ειδικότερα να καταργήσει τα κοινά συσσίτιά τους στην Αλεξάνδρεια καθώς και όλα τα προνόμια που απολάμβαναν», λέει ο Δίων ο Κάσσιος (78, 7, 3).

Η τρίτη μεγάλη καταστροφή έρχεται το 391 από τους βυζαντινούς. Στην Αίγυπτο στα τέλη του 4ου αιώνα και μετά από την κατάργηση της πατρώας Ελληνικής θρησκείας από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Α΄ το 391 και την ανακήρυξη του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του Βυζαντίου, ξεκινούν κατά το ίδιο έτος γενικευμένες σφαγές των ελλήνων – Εθνικών από τους φανατισμένους χριστιανούς μοναχούς από την έρημο υπό την καθοδήγηση του αρχιεπίσκοπου Αλεξανδρείας Θεόφιλου, με τους πρώτους να καταστρέφουν τους Ελληνικούς ναούς, μεταξύ αυτών και το Σεραπείο, καθώς και πολύ πιθανώς και το ίδιο το μαυσωλείο όπου βρισκόταν ο Τάφος του Αλεξάνδρου. Μαζί με το Σεραπείο καταστράφηκε ολοσχερώς και η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Μια από τις κυριότερες πηγές για τα γεγονότα αυτά είναι ο συνεργάτης του αρχιεπισκόπου Θεόφιλου και εκκλησιαστικός ιστορικός Σωκράτης ο Σχολαστικός στο έργο Εκκλησιαστικαί Ιστορίαι («Σωκράτης ο Σχολαστικός, Εκκλησιαστικαί Ιστορίαι, σελ. 173 ) [Ωστόσο δεν υπάρχει καμία αναφορά για τον ίδιο τον Τάφο ή το Σώμα του Αλεξάνδρου από τους βέβηλους βυζαντινούς, παρά μόνο το ότι ανακάλυψαν ένα μεγάλο θησαυρό από την εποχή του Αλεξάνδρου τον οποίο και χρησιμοποίησαν για την χρηματοδότηση της κατασκευής εκκλησιών στην πόλη (βλ. Saunders 2007, σελ. 104-105)].

Με παρακίνηση του αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Θεόφιλου, καταστράφηκε ο ναός του Σέραπι, όπου στεγαζόταν μέρος της Βιβλιοθήκης, ως αποκορύφωμα του διατάγματος της 24ης Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου, επί Θεοδοσίου και σε μια περίοδο που ήδη αρκετά ιερά της υπαίθρου αλλά και μερικοί ναοί των πόλεων καταστράφηκαν από χριστιανούς. Στο Ελληνορωμαϊκό Μουσείο υπάρχουν τα τεκμήρια μιας μεγάλης καταστροφής.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του χριστιανού ιστορικού Ορόσιου, ο οποίος επισκέφτηκε την Αλεξάνδρεια το 415 μ.Χ. : «Στις μέρες μας μπορούμε βέβαια να δούμε ναούς που διέθεταν κάποτε βιβλιοθήκες, αλλά όχι και τις ίδιες τις βιβλιοθήκες, αφού αυτές τις έχουν εκκενώσει κάποιοι από εμάς. Και επ’ αυτού δε χωρεί αμφιβολία» (Historiae adversus paganus 6, 15, 32), αν και η πλειοψηφία των σύγχρονων συγγραφέων συγκλίνει προς την ιστορική αλήθεια της πυρπόλησης, καταλογίζοντας μεροληψία στην αναφορά του χριστιανού Ορόσιου περί «εκκένωσης» των βιβλιοθηκών. «Η βιβλιοθήκη έγινε παρανάλωμα του πυρός» [Deschner, Η εγκληματική ιστορία του Χριστιανισμού, τ. 4, σ. 340, εκδ. Κάκτος], «Η σπουδαία βιβλιοθήκη του Σαραπείου παρεδόθη στις φλόγες» [Βλ. Ρασσιά, Υπέρ της των Ελλήνων νόσου, β’ έκδ. (εκδ. Ανοιχτή πόλη, 2000), τ. 3, σ. 40, Μια Ιστορία Αγάπης, α’ έκδ. (εκδ. Ανοικτή Πόλη, 1999), σ. 45], ότι «οπλισμένοι με φωτιά και τσεκούρια οι μοναχοί (…) παρέδωσαν στην πυρά την Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη των 700.000 τόμων, αρχαιότατης ιστορικής μνήμης, όπως υποστηρίζει ο Σωζομενός στην “Εκκλησιαστική Ιστορία” του» [Σιέττου Γ., Ο ανθελληνισμός στα πατερικά και εκκλησιαστικά κείμενα, σ. 316, εκδ. Εύανδρος], ότι «ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος … το 391 επικεφαλής μοναχών και στρατού ισοπέδωσε το Μουσείο και πυρπόλησε την Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη των 700.000 τόμων (βλ. Σωζομενού, Εκκλησ. Ιστορία, VII)» [Κούτουλα Διαμαντή, Το Βυζάντιο έναντι των Ελλήνων Εθνικών, β’ έκδ., σ. 24, 34, 36, εκδ. Δίον.], ότι «τότε εκάη η βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας» [Μαρίνη Παν., Η ελληνική κοσμοθέασις, σ. 115, εκδ. Νέα Θέσις], ότι «Το 391…Ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος, επικεφαλής στρατού και ορδών μοναχών, κατέστρεψε το Μουσείο και έκαψε τη βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας, η οποία περιείχε 700.000 τόμους ,..» [ Αλεξάνδρου Θ., Για τους ελληνικής καταγωγής χριστιανούς, σ. 129, εκδ. Δίον] και ότι «το έτος 391 μ.Χ. κάηκε η βιβλιοθήκη που είχε στεγαστεί στο Σεραπείο της Αλεξάνδρειας» [Κρεββατά Δ., Το Βυζάντιο και ο διωγμός του Ελληνισμού, σ. 247, εκδ. Καστανιώτη.].

Κατ’ άλλη άποψη η βιβλιοθήκη δεν κάηκε αλλά μετά την άλωση του Σαραπείου από τον Θεόφιλο, η βιβλιοθήκη λεηλατήθηκε από τους χριστιανούς και τα βιβλία στάλθηκαν στην Ρώμη και στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο Θεοδόσιος ο Β’ καταγίνονταν να καταρτίσει μεγάλη συλλογή βιβλίων, η οποία είναι σύμφωνη με την περιγραφή του Ευνάπιου, ο οποίος γράφει ότι ο Θεόφιλος και οι οπαδοί του «κατέστρεψαν ολοσχερώς το ναό και μάχονταν μεταξύ τους για τα λάφυρα που αποκόμισαν από τη λεηλασία της περιουσίας του» (Μουσταφά Ελ Αμπαντί, Η αρχαία βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, σ. 184.). Την καταστροφή της Βιβλιοθήκης ολοκλήρωσε η αραβική κατάκτηση το 642. Διατάχθηκε να ριχτούν όλα τα βιβλία στην πυρά ως καύσιμη ύλη για τα τετρακόσια λουτρά της πόλης.

Η κατάσταση στην Αλεξάνδρεια άρχισε να αλλάζει για τους έλληνες (προς το χειρότερο) όταν στον πατριαρχικό θρόνο της Αλεξάνδρειας, ανέβηκε ο αιμοσταγής διώκτης των ελλήνων Κύριλλος, ανιψιός του Θεόφιλου, ο οποίος ήταν εξαιρετικά βίαιος και αρχομανής. Στο στόχαστρό του εκτός των ελλήνων μπήκαν και οι εβραίοι της Αλεξάνδρειας, αρπάζοντας τις περιουσίες των συναγωγών και καταδιώκοντας τους εβραίους μακριά από την πόλη (βλ. εκκλησιαστικό συγγραφέα Σωκράτη , 4ος – 5ος αιώνας). Το γνωστότερο θύμα του αιμοσταγούς αυτού διώκτη των ελλήνων της Αλεξάνδρειας ήταν η Υπατία, Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός, διευθύντρια της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια.

[Η Υπατία (Βλ. εικόνα) γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 370 μ.χ και πέθανε στην ίδια πόλη το 415 μ.Χ. Κόρη του Θέωνα, τελευταίου διευθυντή της θρυλικής Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, η Υπατία έζησε τον 4ο αιώνα μ.Χ., όταν επήλθε η παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ξεκινούσε η επέλαση του χριστιανισμού. Αστρονόμος, μαθηματικός και φιλόσοφος, η Υπατία ήταν μια διάσημη επιστήμονας και σύμβολο της ανοχής στην πατρίδα της την Αλεξάνδρεια. Αν και το επιστημονικό της έργο χάθηκε μαζί με την Βιβλιοθήκη, η εικόνα της που έχει μείνει στην ιστορία είναι αυτή μιας δυνατής γυναίκας που αφιέρωσε τη ζωή της στην έρευνα για την αλήθεια.

Τον Μάιο του 415, ο όχλος υπό τις εντολές του Κύριλλου καθοδηγούμενος από κάποιον φανατικό χριστιανό ονόματι Πέτρος, περίμενε την Υπατία η οποία επέστρεφε σπίτι της μετά από μια βόλτα στην πόλη. Την έβγαλαν βίαια από την άμαξά της και την έσυραν στην εκκλησία Καισάρειον, ένα πρώην ιερό της αυτοκρατορικής λατρείας και τη σκότωσαν με θραύσματα αγγείων (οστράκοις ανείλον). Ύστερα, έσυραν το άψυχο σώμα της σε ένα μέρος έξω από την πόλη το οποίο ονομαζόταν Κίναρον και το παρέδωσαν στην πυρά. Κατά τη διήγηση του Ιωάννη Νικίου: «Ορισμένοι χριστιανοί, οδηγούμενοι από τον Πέτρο, έναν άνθρωπο απόλυτα πιστό στον Ιησού Χριστό, βγήκαν από την πόλη σε αναζήτηση της παγανίστριας. Την βρήκαν καθισμένη σε μια (επιβλητική) καρέκλα να δίνει, κατά τα φαινόμενα, κάποια διάλεξη. Από εκεί την έσυραν στην εκκλησία όπου έσκισαν τα φορέματά της και την κακοποίησαν. Ύστερα την έσυραν μέσα στους δρόμους της πόλης μέχρι να πεθάνει. Τελικά μετέφεραν το σώμα της σε μια τοποθεσία που λεγόταν Κίναρον όπου το έκαψαν». Ο Ιωάννης Μαλάλας γράφει «Κατ’ εκείνον δε τον καιρόν παρρησίαν λαβόντες υπό του επισκόπου οι Αλεξανδρείς έκαυσαν φρυγάνοις αυθεντήσαντες Υπατίαν την περιβόητον φιλόσοφον» , (Ιωάννης Μαλάλας 6ος αι., Χρονογραφία -Λόγος Δ΄, 359.8), ενώ ο Ησύχιος σημειώνει: «(…) έκαναν κομμάτια το σώμα της και το σκόρπισαν σε όλη την πόλη». Ο Φιλοστόργιος, επιρρίπτει το έγκλημα στους ορθόδοξους χριστιανούς και συγκεκριμένα σε μια ομάδα, τους «παραβολάνους», που είχε σχέση με την αλεξανδρινή εκκλησία και τον Κύριλλο.

Ο Nain de Tillemont, ήταν ο πρώτος που θεωρεί υπεύθυνους για τον θάνατο της Υπατίας τους «παραβολάνους» και φαίνεται ότι έχει δίκιο. Παραβολάνοι, ονομάζονταν δυνατοί νέοι άνθρωποι της αλεξανδρινής εκκλησίας, έργο των οποίων ήταν να συγκεντρώνουν τους ασθενείς, τους ανάπηρους και τους άστεγους της πόλης και να τους βάζουν σε νοσοκομεία ή εκκλησιαστικά πτωχοκομεία. Σύντομα όμως εξελίχθηκαν σε ένα είδος παραστρατιωτικού σώματος του πατριάρχη Αλεξανδρείας («αγίου»!) Κυρίλλου στους οποίους ανατέθηκε η εξόντωση των Ελλήνων. Σύμφωνα με το ιστορικό δοκίμιο «Υπατία η Αλεξανδρινή» της Maria Dzielska (εκδ. Ενάλιος 1997), «είναι βέβαιο ότι οι παραβολάνοι διέπραξαν τον φόνο της Υπατίας». Αυτοί διέδιδαν τα ψέματα ότι η Υπατία επιδιδόταν σε μαγικές πρακτικές, αυτοί δημιούργησαν τα επεισόδια με τους εβραίους, επηρέασαν τον αλεξανδρινό όχλο και άρχισαν την εκστρατεία εναντίον της. Όπως γράφει ο Gr. De Nevval, Les Filles du feu, Angelidue: «Η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και το Σεραπείον κάηκαν και καταστράφηκαν τον 4ο αιώνα από τους χριστιανούς, οι οποίοι σφαγίασαν κι έσυραν στους δρόμους την περίφημη Υπατία, την πυθαγόρεια φιλόσοφο».

Ο περίφημος Άγγλος ιστορικός τού 18ου αιώνα Edward Gibbon (1737-1794), βαθύτατα επηρεασμένος από τις αρχές τού Διαφωτισμού, κινείται και αυτός στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο, γράφοντας χαρακτηριστικά ότι ο Κύριλλος «προκάλεσε ή αποδέχθηκε τη θυσία μιας παρθένου, η οποία δίδασκε τη θρησκεία των Ελλήνων» (Edward Gibbon, The history of the decline and fall of the Roman empire, ed. J. B. Bury, vol. 5, Methuen & Co. , London 1898, σελ. 109.).

Χαρακτηριστικός είναι ο μακροσκελέστατος τίτλος τού βιβλίου τού προτεστάντη διανοητή Toland: “Υπατία, ή η ιστορία μιας εξαιρετικά όμορφης, εξαιρετικά ενάρετης, εξαιρετικά μορφωμένης και από κάθε άποψη ολοκληρωμένης Κυρίας, η οποία κομματιάστηκε από τον κλήρο της Αλεξανδρείας, για να ικανοποιηθεί η έπαρση, ο φθόνος και η αγριότητα τού αρχιεπισκόπου, ο οποίος κοινώς αλλά αναξίως επονομάζεται «άγιος» Κύριλλος” (Hypatia, or the history of a most beautiful, most virtuous, most learned, and every-way accomplished Lady, who was torn to pieces by the Clergy of Alexandries, to gratify the pride, emulation, and cruelty of their Archbishop, commonly but undeservedly styled, St. Cyril”).

Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, ο εκ των ηγετών τού Διαφωτισμού Βολταίρος (1694-1778) είδε στο πρόσωπο της Υπατίας το σύμβολο της αντίστασης τού ορθού λόγου ενάντια στη θύελλα τού Χριστιανικού δογματισμού και σκοταδισμού. Κατά τον Βολταίρο, ο φόνος της Υπατίας ήταν «μία κτηνώδης δολοφονία που διεπράχθη από τα χειροτονημένα χέρια τού Κυρίλλου, με μια φανατική συμμορία από πίσω τους».]

Σίγουρα, η πυρπόληση της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, το 391 από τους βυζαντινούς μετά από εντολή του (…Μέγα) Θεοδόσιου, με τους χιλιάδες τόμους χειρογράφων (πάπυροι, περγαμηνές κλπ.) και η δολοφονία από τον αιμοσταγή Κύριλλο της ελληνίδας νεοπλατωνικής φιλοσόφου, αστρονόμου και μαθηματικού, διευθύντριας της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια, Υπατίας, αποτελούν στίγμα για τον ανθελληνικό βυζαντινοχριστιανισμό, τον πλέον ανηλεή διώκτη που ο Ελληνισμός ποτέ γνώρισε. Σημειωτέων ότι τόσο η ορθόδοξη όσο και η καθολική εκκλησία, την ίδια στιγμή που υποκριτικά κηρύττουν τη μετάνοια, αρνούνται έως σήμερα να παραδεχθούν πως ένας «άγιός» τους, ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Κύριλλος, την εποχή που ήταν ενωμένες, βαρύνεται με την ηθική αυτουργία της κατακρεούργησης της Υπατίας. Αν οι εκατοντάδες χιλιάδες τόμοι της Βιβλιοθήκης, είχαν διασωθεί, είναι σίγουρο ότι η ιστορία της ανθρωπότητας θα ήταν τελείως διαφορετική. [με πληροφορίες από Wikipedia, «Υπατία η Αλεξανδρινή» της Maria Dzielska, Εφημ. «Το Πρώτο θέμα», «Υπατία: Η Αλεξανδρινή φιλόσοφος και μαθηματικός που δολοφονήθηκε από φανατισμένο όχλο», δημ. 13/05/2017.]

– Ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς (10 – 75) έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου περίπου τον 1ο π.Χ ή 1ο μ.Χ αιώνα και ήταν Έλληνας μηχανικός, εφευρέτης και γεωμέτρης με στενούς δεσμούς με την Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Υπήρξε διευθυντής της περίφημης Ανώτατης Τεχνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας, το πρώτο πολυτεχνείο που είχε ιδρυθεί στο Μουσείο για μηχανικούς. Λέγεται ότι ακολουθούσε την θεωρία των ατόμων και τη Μηχανική Σύνταξη του Φίλωνα. Ιδέες του Κτησιβίου ήταν βάση για κάποια από τα έργα του. Ήταν γνωστός και ως Ήρων ο Κτησιβίου (ως μαθητής, πιθανότατα, του μεγάλου μαθηματικού και εφευρέτη Κτησιβίου), και Ήρων ο Μηχανικός.

Ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς αναφερόμενος στο γεωδαιτικό τριγωνισμό των Ελληνικών ναών δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας: «Η γεωδαισία ποιείται τας διαιρέσεις ου μόνον εις ισότητας αλλά και κατά λόγους και αναλογίας». [Στις 6 Ιουλίου 2017, σε άρθρο με τίτλο ‘’The mystery behind Greece’s temples’’ που δημοσίευσε το έγκυρο βρετανικό δίκτυο BBC αναφέρει ότι, «Η ιδέα του τριγωνισμού του αρχαίου ελληνικού κόσμου δεν είναι καινούργια, αλλά μάλλον ένα παράδειγμα ‘‘ιερής γεωγραφίας’’, ή πώς τα λατρευτικοί χώροι τοποθετήθηκαν σύμφωνα με την αστρονομία ή τη μυθολογία. «(…) «Ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο σχηματίζει τέλειο ισοσκελές τρίγωνο με το ναό του Ηφαίστου στην Αθήνα και το ναό της Αφαίας Αθηνάς στην Αίγινα. Ο Απόλλων στους Δελφούς, η Αφαία στην Αίγινα και ο Παρθενώνας, τα ίδια: όλα σχηματίζουν τέλειο ισοσκελές τρίγωνο’’! (…) Ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα λέγεται ότι σχηματίζει ισοσκελή τρίγωνα με αρκετούς άλλους ναούς σε ολόκληρη την Ελλάδα». Το δημοσίευμα του BBC αναφέρεται επίσης “(…) σε 12 τομείς του αρχαίου ελληνικού χώρου που αντανακλούν τα 12 σημεία του ζωδιακού κύκλου, με το Μαντείο των Δελφών ως ομφαλό ή «ομφαλός» της ηπειρωτικής Ελλάδας’’ (BBC, 6 July 2017: ‘’The mystery behind Greece’s temples’’)

Την τελειότητα του γεωδαιτικού τριγωνισμού των Ελληνικών ναών ανέδειξε και η ελληνική έκδοση της HuffPost στις 6 Ιουλίου 2017. Σε δημοσίευμά της με τίτλο «Τα ιερά τρίγωνα της Αρχαίας Ελλάδας στο BBC. Το μυστήριο πίσω από την τοποθεσία του κάθε ναού», αναφέρει ότι ‘’Η συζήτηση γύρω από το θέμα του τριγωνισμού των αρχαίων Ελληνικών ναών σε μέσα ενημέρωσης όπως το BBC, ίσως να αποτελέσει και την αφορμή για να διευρυνθεί το φάσμα των ενδιαφερόντων των αστρονόμων, αλλά και των αρχαιολόγων, και ίσως να συσταθεί ένας νέος επιστημονικός κλάδος’’ (HuffPost Greece , «Τα ιερά τρίγωνα της Αρχαίας Ελλάδας στο BBC. Το μυστήριο πίσω από την τοποθεσία του κάθε ναού»)]

Ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς υπήρξε μεγάλος εφευρέτης της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Στα έργα που σώθηκαν συγκαταλέγονται σύμφωνα με την Wikipedia τα εξής:

«Πνευματικά Α και Β, με τα αυτόματα πνευματικά και υδραυλικά συστήματα. Αναλυτικότερα, περιγράφεται η λειτουργία της αιολόσφαιρας (Η ΠΡΏΤΗ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΉ), η αυτόματη πόρτα για ναούς ή θέατρα, αυτοματισμοί για το θέατρο του, όπως για παράδειγμα πολλαπλές εναλλασσόμενες σκηνές κινούμενων μορφών που συνοδεύονταν από οπτικά και ηχητικά εφέ». [Η ατμομηχανή σηματοδότησε την έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης 17 αιώνες μετά στην Αγγλία.]

«Στον Ήρωνα αποδίδονται η εφεύρεση και κατασκευή του ΠΡΏΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΟΜΕΝΟΥ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΎ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΉ με ένα πολύπλοκο σύστημα γραναζωτών ατράκτων διάστικτων με καβίλιες και δεμένων με σχοινιά που στις άκρες τους είχαν βάρη (σακιά άμμου που άδειαζαν με την πάροδο του χρόνου) και χρησιμοποιείτο στην λειτουργία του αυτόματου θεάτρου του».

«Αυτοματοποιητική. Είναι το αρχαιότερο γνωστό κείμενο με περιγραφές αυτόματων μηχανικών συστημάτων -αυτόματα θέατρα-, ικανών να κάνουν προγραμματισμένες κινήσεις».

«Όροι Γεωμετρίας και Γεωμετρικά, που περιέχουν εφαρμοσμένα γεωμετρικά προβλήματα».

«Στερεομετρικά, με πρακτικά προβλήματα στερεομετρίας».

«Περί διόπτρας, με στοιχεία τοπογραφικών μετρήσεων. Εδώ περιγράφει το οδόμετρο και το ναυτικό δρομόμετρο (παραλλαγή του οδομέτρου για χρήση σε πλοίο)».

«Κατοπτρικά, με στοιχεία οπτικής».

«Μηχανική, από της οποίας διασώθηκαν στα ελληνικά αποσπάσματα μόνο, ενώ το πλήρες κείμενο σώθηκε σε αραβική μετάφραση του Kosta ben Luka. Στο βιβλίο αυτό περιέχεται η θεωρία της στατικής και της κινηματικής των σωμάτων, αναλύονται τα πέντε απλά μηχανικά στοιχεία, ο τροχός, ο μοχλός, το πολύσπαστο, η σφήνα και ο κοχλίας. Εξετάζεται η μετάδοση κίνησης με οδοντωτούς τροχούς, οι ανυψωτικές μηχανές και άλλα συστήματα εφαρμοσμένης μηχανικής».

«Βελοποιικά, το βιβλίο με τα παλαιότερα χειρόγραφα σχήματα, που περιέχουν τη θεωρία της βολής και αναλύει τα ελληνιστικά βαλλιστικά όπλα».

Άλλες σημαντικές εφευρέσεις του Ήρωνα σύμφωνα με την Wikipedia ήταν οι εξής:

Σιντριβάνι που λειτουργούσε με πεπιεσμένο αέρα (στα Πνευματικά),

Σιφώνια (στα Πνευματικά), Μηχανή κατασκευής σπειρώματος ξύλινων βιδών,

Ύδραυλις,

Μηχανικός κερματοδέκτης που λειτουργούσε με νομίσματα και έδινε νερό,

Χειροκίνητος καταπέλτης,

Οδόμετρο: αυτόνομη κατασκευή, προσαρμόσιμη σε οποιοδήποτε τροχοφόρο (άρμα), αποτελούμενη από ένα σύμπλεγμα από οδοντωτούς τροχούς και ατέρμονες κοχλίες, ικανούς να μεταφέρουν την κίνηση του τροχού του άρματος και να την μετατρέψουν σε μονάδες μέτρησης μήκους, που καταγράφεται από ένα σύστημα δίσκων στο πάνω μέρος της συσκευής,

Κινητό αυτόματο: αυτόνομη συσκευή, ικανή να κινείται από μόνη της.

– Ο κ. Θεοδόσης Τάσιος καθηγητής του ΕΜΠ και ο ομότιμος καθηγητής Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Μιχάλης Τιβέριος αναφέρθηκαν στο σημαντικό τεχνολογικό έργο του Ήρωνα (μάλλον 1ος αι. μ.Χ) , του Κτησίβιου (3ος αι. π.Χ., ιδρυτής της Σχολής Μηχανικών και Μαθηματικών στην Αλεξάνδρεια), του Φίλωνα από το Βυζάντιο (μαθητή του Κτησίβιου) και, οι οποίοι με τις εφευρέσεις τους έδειξαν πόσο προχωρημένη ήταν η ελληνική εφαρμοσμένη επιστήμη και τεχνολογία. Πολλά έργα των ελλήνων μηχανικών, όπως επεσήμανε ο κ. Τιβέριος, διασώθηκαν σε αραβικές μεταφράσεις. Σύμφωνα με τους καθηγητές Τάσιο και Τιβέριο, οι επιστήμονες, μηχανικοί και εφευρέτες της Ελληνιστικής εποχής έφθασαν μια ανάσα πριν την αφετηρία της σύγχρονης Βιομηχανικής Επανάστασης: τη δημιουργία της ατμοκίνητης εμβολοφόρου υδραντλίας. Αυτό ανέφεραν ο σε εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής με τίτλο «Άραγε είχαν ατμοκίνητη υδραντλία οι Πτολεμαίοι;».

Τι γνώριζαν;

Όπως είπε ο κ. Τάσιος, τον καιρό των Πτολεμαίων, οι μηχανικοί είχαν εφεύρει διαδοχικά όλα τα αναγκαία μηχανολογικά εξαρτήματα (ιμάντες, σωλήνες, γρανάζια, στρόβιλοι κ.α.), που τους επέτρεπαν να αξιοποιούν την ενέργεια του αέρα και του νερού για τη δημιουργία αντλιών, εκμεταλλευόμενοι έτσι τόσο την αιολική, όσο και την υδροδυναμική ενέργεια. Επιπλέον, είχαν κάνει το αρχικό βήμα για την ατμοκίνηση με την μετατροπή της θερμικής ενέργειας σε κινητική, επιτυγχάνοντας την περιστροφική κίνηση μέσω ατμού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κ. Τάσιου, οι αρχαίοι έλληνες μηχανικοί απείχαν ελάχιστα -από δέκα έως το πολύ 100 χρόνια- από το να εφεύρουν μια κανονική ατμοκίνητη υδραντλία, οπότε θα είχαν εκείνοι ξεκινήσει τη βιομηχανική επανάσταση πολύ πριν την ώρα της. Τελικά, αυτό συνέβη το 1776, όταν ο σκωτσέζος μηχανικός Τζέημς Βατ εφηύρε μια τέτοια ατμοκίνητη αντλία. Αν και ο κ. Τιβέριος επεσήμανε πως από το αρχαία ιστορικά κείμενα έχει διασωθεί μόνο το 2,5% περίπου, συνεπώς δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι ίσως το τελικό βήμα της ατμοκίνησης είχε γίνει, έστω κι αν κατασκευάσθηκε μία μόνο πρωτότυπη αντλία ως παιγνίδι και μετά η σχετική τεχνολογία ξεχάσθηκε, όμως -μέχρι στιγμής τουλάχιστον – δεν υπάρχουν οι σχετικές μαρτυρίες και τα αποδεικτικά στοιχεία. Πόσο κοντά είμασταν; Ο κ. Τάσιος -που είναι και πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας – εκτίμησε ότι οι πρόγονοί μας έφθασαν πολύ κοντά στην «πηγή», χάρη στις εντυπωσιακές επιστημονικές και τεχνολογικές προόδους τους, όμως δεν είχαν τελικά προχωρήσει στην αξιοποίηση του ατμού για την κίνηση μιας αντλίας και τελικά μιας μηχανής.

Ο κ. Τάσιος τόνισε το πάθος των αρχαίων Ελλήνων για την τεχνολογία και επεσήμανε ότι, ήδη στα έπη του Ομήρου, γίνεται αναφορά σε αυτόματα και πλοία-ρομπότ. Αργότερα, ο συνδυασμός του κοσμοπολιτισμού (ιδίως στην Αλεξάνδρεια), της ανερχόμενης μεσαίας τάξης και του ενδιαφέροντος των Πτολεμαίων οδήγησε σε σημαντικές εφευρέσεις, όπως δείχνει και ο μηχανισμός των Αντικυθήρων. Αν και παραμένει ερώτημα κατά πόσο αυτές οι τεχνολογίες γνώρισαν ευρύτερη εφαρμογή ή παρέμειναν προνόμιο μιας μικρής ομάδας ανθρώπων. [πηγή: Εφημ. «Το Βήμα», «Η βιομηχανική επανάσταση των αρχαίων Ελλήνων: Οι μηχανικοί εκείνης της εποχής είχαν αναπτύξει την σχετική τεχνολογία» , δημ. 04/02/2016]

Εξάλλου «…ο Watt δεν είχε περισσότερες γνώσεις από τον Αρχιμήδη», έγραψε ο Hobsbawm. Αναφορικά με τη θεωρία παραγωγής κινητικής ενέργειας από τον ατμό, αυτή διατυπώθηκε από τον γάλλο Carnot μετά την κατασκευή της πρώτης ατμομηχανής. Σε σχόλιό του ο φίλος Θανάσης Αλμπάντης σημειώνει ότι στο βιβλίο του Λούτσιο Ρούσο «Η Λησμονημένη Επανάσταση», τεκμηριώνονται ακριβώς τα παραπάνω. Ο Ρούσο τεκμηριώνει, ότι Κοπέρνικος και Νεύτων στηρίχθηκαν σε Αρχαίους Έλληνες. Κατά τον συγγραφέα η Βιομηχανική Επανάσταση καθυστέρησε, επειδή οι Ρωμαίοι ενδιαφέρονταν για ισχυρό κράτος. Η άποψη αυτή συνάδει με την άποψη, ότι δεν υπήρχε ανάγκη μηχανικής δύναμης, αφού υπήρχαν δούλοι.

Μια άλλη άποψη υποστηρίζει ότι ευθύνεται ο χριστιανισμός · ο σκοταδισμός του ‘’πίστευε και μη ερεύνα“ που επέβαλε ο παυλιανισμός (χριστιανισμός) στις επιστήμες, με αποκορύφωμα την κατάργηση των μαθηματικών ως έργο του ‘’σατανά’’, ήταν η πραγματική αιτία που η Βιομηχανική Επανάσταση δεν έγινε στην Αρχαία Ελλάδα. Κατά την άποψη των ιστορικών είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι πραγματικοί λόγοι, με σημερινά δεδομένα, της αιτίας που η Βιομηχανική Επανάσταση δεν εκδηλώθηκε στην Αρχαία Ελλάδα. Πάντως οι δύο βασικοί ύποπτοι παραμένουν οι δούλοι και ο χριστιανισμός.

Δοθέντος ότι η ελληνική εφαρμοσμένη επιστήμη και τεχνολογία ήταν σε πολύ προχωρημένο στάδιο, από 10-100 χρόνια πριν την αξιοποίηση του ατμού για την κίνηση μιας αντλίας και τελικά μιας ολοκληρωμένης ατμομηχανής που θα πυροδοτούσε τη Βιομηχανική έκρηξη, τίθεται το ερώτημα αν θα μπορούσε η Βιομηχανική Επανάσταση να γίνει στην Αρχαία Ελλάδα. Αν υπήρχαν δλδ οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την είσοδο της ανθρωπότητας στη Βιομηχανική Εποχή. Η απάντηση στα παραπάνω δύο ερωτήματα είναι καταφατική. Οι αρχές της Δημοκρατίας ήταν γνωστές, υπήρχε αναπτυγμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπως, τράπεζες, δάνεια, τόκος, υπήρχε εκτεταμένη βιοτεχνική παραγωγή καθώς και ανεπτυγμένο χερσαίο και ναυτικό «διεθνές» εμπόριο. Συνεπώς οι συνθήκες ήταν ώριμες για την είσοδο της ανθρωπότητας στη Βιομηχανική Εποχή 1500 τουλάχιστον χρόνια πριν την σύγχρονη Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία. Ειδικότερα:

– Η Αθηναϊκή δημοκρατία Η Αθηναϊκή δημοκρατία ήταν το διαρκώς εξελισσόμενο σύστημα κατανομής της εξουσίας, που κατέληξε να εφαρμόζεται ως αποτέλεσμα τουλάχιστον 170 ετών διενέξεων και διαφορών μεταξύ των κατοίκων του μεγαλύτερου τμήματος της Αττικής. Εφαρμόστηκε στην αρχαία πόλη-κράτος των Αθηναίων για 140 έτη, από το 462 π.κ.χ. έως το 322 π.κ.χ. με δύο μικρά διαλείμματα τυραννίδων τις οποίες κατέλυσε. Σύμφωνα με αυτή, αφού η διαβίωση όλων των πολιτών (από τη γέννηση ως το θάνατο τους), διέπεται από νόμους, οι πολίτες είναι οι μόνοι υπεύθυνοι, ώστε να διαμορφώσουν τους νόμους που τους αξίζουν, σύμφωνα με τις κοινές τους πεποιθήσεις (δόξες), τα κοινά τους συμφέροντα και οφείλουν να τους τηρούν. Αποτέλεσμα της εφαρμογής της δημοκρατίας είναι αυτό που σήμερα αποκαλούμε πολιτισμό.

Με πρωτεργάτες τους Εφιάλτη του Σοφωνίδη (δεν πρέπει να συγχέεται με τον Εφιάλτη τον Τραχίνιο που πρόδωσε τον Λεωνίδα) και Αρχέστρατο, όταν, ως αρχηγοί του λαϊκού κινήματος, κατηγόρησαν τους ευγενείς Αρεοπαγίτες για κακοδιαχείριση και η εκκλησία του Δήμου ψήφισε την παραπομπή τους στα δικαστήρια της Ηλιαίας. Οι ποινές για τους αρεοπαγίτες που κρίθηκαν ένοχοι ήταν εξοντωτικές. Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί εδώ ότι η γνωστή σε όλους μας φράση “είδα εφιάλτη”, καθώς και η λέξη «εφιάλτης» με την έννοια του κακού ονείρου, προέκυψε από την κυριολεκτική φράση “είδα τον Εφιάλτη”, καθώς οι Αρεοπαγίτες έβλεπαν στον ύπνο τους να τους κατηγορεί ο Εφιάλτης του Σοφωνίδη και ξυπνούσαν έντρομοι. Συνεπώς δεν έχει σχέση με τις Θερμοπύλες και τον Εφιάλτη του Λεωνίδα, αλλά με τον Εφιάλτη που έστερξε τη Δημοκρατία στην Αθήνα. Μετά την απελευθέρωση από τον ζυγό του Άρειου Πάγου, οι εξελίξεις στο πολίτευμα είναι συνεχείς και ραγδαίες, με βασικότερο την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών σε όλα τα αξιώματα, καθώς κατά την κυρίαρχη άποψη των αρχαίων Αθηναίων (και Ελλήνων γενικότερα) η δημοκρατία δεν απαιτούσε ιδιαίτερες γνώσεις, καθώς η πολιτική δεν εκλαμβανόταν ως επιστήμη αλλά ως χώρος της γνώμης («δόξας»), όπου όλοι όσοι τους αφορά έχουν ισότιμο δικαίωμα λόγου και συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων. Ο Άρειος Πάγος στα μετέπειτα χρόνια της δημοκρατίας έπαψε να έχει διευρυμένες εξουσίες και είχε περιοριστεί στο να εκδικάζει υποθέσεις δολοφονιών.

Μόνο άρρενες ενήλικοι που είχαν ολοκληρώσει τη διετή (από τα 18 μέχρι τα 20) στρατιωτική τους θητεία είχαν το δικαίωμα να συμμετάσχουν και να ψηφίσουν στη συνέλευση. Επίσης, δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν στη συνέλευση, των οποίων τα πολιτικά δικαιώματα είχαν ανασταλεί. Παρ’ όλα αυτά, η αντίθεση με άλλες πόλεις όπου αποφάσιζαν οι βασιλείς – τύραννοι με τους ευγενείς-γερουσία-θεσμοθέτες και απλώς ανακοίνωναν τις αποφάσεις στους «πολίτες» ήταν τεράστια. Στην Αθήνα, κάποιοι πολίτες ήταν περισσότερο δραστήριοι από άλλους, το πλήθος των οργάνων με τον αριθμό συμμετεχόντων και το εύρος των αποφάσεων του πολιτικού συστήματος δείχνουν ένα εύρος συμμετοχής που ξεπερνούσε σημαντικά οποιαδήποτε σύγχρονο σύστημα εξουσίας. Η ιδιότητα του πολίτη μπορούσε να παραχωρηθεί από τη συνέλευση. Ορισμένες φορές παραχωρούνταν σε μεγάλες ομάδες (στους Πλαταιείς το 427 π.Χ., στους Σάμιους το 405 π.Χ.) αλλά από τον 4ο αιώνα μπορούσε να παραχωρηθεί μόνο σε άτομα με ειδικό ψήφισμα, με απαρτία 6.000 ατόμων στην Εκκλησία. Η παραχώρηση γινόταν ως ανταμοιβή για υπηρεσίες προς την πόλη. Ο μέτοικος που είχε πλέον πολιτικά δικαιώματα ονομαζόταν ισοτελής. Σε τέτοια κατάσταση βρισκόταν πολλοί κάτοικοι της Αθήνας. Ανάμεσα σε αυτούς: ο Λυσίας, ο Αριστοτέλης κ.ά.

Στην πορεία ενός αιώνα, οι αριθμοί αυτών που συμμετείχαν μεταβάλλονταν. Ο εκπολιτισμός μέσω της Δημοκρατίας σε τέτοιο πληθυσμιακό μέγεθος δεν συνέβη πουθενά αλλού στον κόσμο, (τουλάχιστον μέχρι την καθιέρωση της «βασικής» εκπαίδευσης περί τον 18ο κ.χ.ε.) παρά μόνο στην Αθήνα της Δημοκρατίας. Δικαιοσύνη, Συγγράμματα, Συμπόσια, Εορτές, Αγώνες, Φιλοσοφία, Θέατρο, εφαρμοσμένες τέχνες δηλαδή οι αρχές όλων των επιστημών κατέστησαν ελεύθερες σε όλους για πρώτη φορά στην Αθηναϊκή Δημοκρατία.

Το πολίτευμα της αρχαίας Αθηναϊκής δημοκρατίας δεν πρέπει να συγχέεται με την σύγχρονη «αντιπροσωπευτική» δημοκρατία (ή κοινοβουλευτισμό) καθώς διαφέρουν μεταξύ τους σε πολλά ουσιαστικά σημεία, που τα καθιστούν πρακτικά ξένα μεταξύ τους. Μεταξύ των κυριότερων περιορισμών στις «κοινοβουλευτικές δημοκρατίες» είναι το δικαίωμα της ψήφου το οποίο ασκείται μία φορά κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια και οι εκλογείς απλώς διαλέγουν τους αντιπροσώπους τους, οι οποίοι (και όχι οι πολίτες οι ίδιοι) ασκούν την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία και παίρνουν πολιτικές αποφάσεις στο όνομα των πολιτών –με την εξαίρεση των περιστασιακών δημοψηφισμάτων. (Wikipedia)

[Προσωπικά, διαφωνώ με την άσκηση από τους ίδιους τους πολίτες της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας βάσει της αρχής της κατ’ αριθμόν ισότητας (ισότητα της ψήφου). Έχω την άποψη ότι στο σημερινό πολύπλοκο περιβάλλον οι πολίτες δεν είναι σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις, ούτε για τους ίδιους ούτε στο όνομα άλλων πολιτών.

Τα κράτη «τρέχουν» οι κρατικοί θεσμοί, οι δεξαμενές σκέψης και οι υπηρεσίες. Όχι ο λαός. Ο λαός δεν μπορεί να παράξει πολιτικές, όχι μόνον θεσμικά αλλά και λογικά, όπως τα λαϊκά δικαστήρια δεν μπορούν να παράξουν δικαιοδοτικό έργο. Οι λαοί, οι άμορφες πληθυσμιακές μάζες, δεν μπορεί να αποφασίσουν για το μέλλον τους, όπως για το μέλλον της οικογένειας δεν μπορεί να αποφασίσουν τα παιδιά, όπως για το μέλλον της εταιρίας δεν μπορεί να αποφασίσουν οι εργαζόμενοι, όπως παραγωγή δικαιοδοτικού έργου δεν μπορεί να γίνει από τον αγρότη, όπως παραγωγή αγροτικού προϊόντος δεν μπορεί να γίνει από τον δικηγόρο, διότι σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις ελλείπει η εξειδικευμένη τεχνογνωσία.

Την ουτοπία της ‘δημοκρατίας των πολλών’ επιβεβαιώνει η εξής μία παραδοχή: ΟΙ ΆΝΘΡΩΠΟΙ ΈΧΟΥΝ ΌΛΟΙ ΤΑ ΊΔΙΑ ΔΙΚΑΙΏΜΑΤΑ, ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΟΜΩΣ ΌΛΟΙ ΊΔΙΟΙ ΟΎΤΕ ΊΣΟΙ ΜΕΤΑΞΎ ΤΟΥΣ (ΔΕΝ ΈΧΟΥΝ ΤΗΝ ΊΔΙΑ ΑΞΊΑ). Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του στοχάστηκε για τους λόγους τους οποίους μία δημοκρατία ασθενεί και καταρρέει. Η δημοκρατία κατά τον Αριστοτέλη, βασίζεται στην αρχή της ισότητας των πολιτών. Διευκρινίζει στη συνέχεια ότι υπάρχουν δύο ειδών ισότητες: Η ισότητα κατ’ αριθμόν, και η ισότητα κατ’ αξίαν. Στη συνέχεια διαπιστώνει πως όταν σε μια δημοκρατία, η ισότητα κατ’ αριθμόν υπερισχύει της ισότητας κατ’ αξίαν, η δημοκρατία ασθενεί και καταρρέει δίνοντας τη σκυτάλη της στην τυραννία. Σύμφωνα με την ισότητα κατ’ αριθμόν, όλοι οι πολίτες έχουν ίσο δικαίωμα ψήφου. Σύμφωνα με την ισότητα κατ’ αξίαν, οι πολίτες έχουν δικαίωμα ψήφου ανάλογα με την αξία τους, η οποία προσδιορίζεται από τη γνώση επί των θεμάτων με τα οποία πραγματεύονται, από τον βαθμό της υπευθυνότητας στις δράσεις που αναλαμβάνουν, στις υποσχέσεις που δίνουν κλπ. Για να επιβιώσει λοιπόν μια δημοκρατία, πρέπει να υπάρχει ένα σύστημα αξιολόγησης των πολιτών. Η ψήφος και οι θέσεις ευθύνης να δίνονται ανάλογα με την αξία.

Δοθείσης της παραπάνω παραδοχής, τις τύχες των σοβαρών κρατών ορίζουν οι πνευματικές ελίτ, οι ελίτ της επιστήμης και της διανόησης, αφού ληφθούν υπόψη επιστημονικές γνωμοδοτήσεις από εκατοντάδες εμπλεκόμενες υπηρεσίες, πανεπιστήμια, δεξαμενές σκέψεις, εταιρίες αιχμής, τεχνολογικά ινστιτούτα, επιστημονικές ενώσεις, μυστικές υπηρεσίες, κλπ. Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε και στον τόπο που η Δημοκρατία γεννήθηκε, την Αθήνα, όπου δεν υπήρχε ισοτέλεια, ούτε όλοι οι κάτοικοι της πόλης ήταν πολίτες. Πολιτικά δικαιώματα στην αρχαία Αθήνα στερούνται οι μέτοικοι και οι δούλοι• δίδονται όμως σε ειδικές περιπτώσεις κατά τις οποίες κάτοικοι της πόλης πρόσφεραν σημαντικές υπηρεσίες στην πόλη και μπορούσαν να γίνουν ισοτελείς, αλλά όχι πολίτες.

Η ουτοπία της δημοκρατίας, ήτοι το πρόβλημα της αδυναμίας ακόμη και δημοκρατικής (αντιπροσωπευτικής) διακυβέρνησης από την άμορφη πληθυσμιακή μάζα που ορίζει την κοινωνία, την πόλη, το έθνος, εντοπίστηκε πολύ νωρίς στον αναπτυγμένο κόσμο. Οι χώρες που σήμερα συγκαταλέγεται στις λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις αντιμετώπισαν το σοβαρό αυτό πρόβλημα με διαφορετικό η κάθε μια τρόπο. Ε.Σ.Σ.Δ. και Κίνα επέλεξαν τη λύση της εμφανούς – ευθείας απολυταρχικής διακυβέρνησης από τις πνευματικές και επιστημονικές ελίτ του Κομμουνιστικού Κόμματος. Διαφορετικές ήταν οι λύσεις που προκρίθηκαν στις ώριμες δημοκρατίες της Δύσης, στις οποίες επελέγησαν συγκεκαλυμμένες μέθοδοι διακυβέρνησης (από τις πνευματικές και επιστημονικές ελίτ), μέσω ενός πολυεπίπεδου και εξαιρετικά πολύπλοκου συστήματος εξουσίας, η ανάλυση του οποίου εκφεύγει της σύντομης αυτής παρένθεσης.

Τούτων δοθέντων, οι μακροπρόθεσμοι σχεδιασμοί γίνονται από τα σοβαρά κράτη σε βάθος 100 ετών. Αυτός είναι και ο λόγος που στις πολιτικές των υπερδυνάμεων ελάχιστη επίδραση έχουν οι εκλογές και τα πρόσωπα που εναλλάσσονται στα ύπατα κρατικά αξιώματα. Να σημειώσω, τέλος, ότι βασική μέριμνα του δυτικού συστήματος εξουσίας είναι η επίπλαστη δημοκρατική συναίσθηση της μάζας, ότι τάχα συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Κατά τα λοιπά, η πρωτότυπη εκδοχή της αθηναϊκής δημοκρατίας λειτουργεί κανονικά στα κράτη που συγκαταλέγονται στις μεγάλες δυνάμεις, μακριά όμως και έξω από τις κοινότυπες δημοκρατικές διαδικασίες στις οποίες συμμετέχουν οι πολλοί.

Δεν υπάρχει καμιά ανθρώπινη (επιτυχημένη) δομή που να κυβερνάται με το σύστημα της «δημοκρατίας των πολλών», είτε μιλάμε για κράτη, είτε για πολυεθνικές, είτε για το στράτευμα, είτε ακόμη και για το κύτταρο της κοινωνίας, την οικογένεια. ΜΙΑ ΜΌΝΟ ΠΕΡΊΠΤΩΣΗ ΣΤΑ ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΆ ΧΡΟΝΙΚΆ ΥΠΉΡΞΕ , ΠΟΥ ΟΙ ΠΟΛΛΟΊ ΑΠΟΦΆΣΙΖΑΝ ΆΜΕΣΑ , ΕΥΘΈΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΆ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΌ ΜΈΛΛΟΝ, ΣΥΜΜΕΤΈΧΟΝΤΑΣ ΜΑΖΙΚΆ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΆ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ ΛΉΨΗΣ ΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΏΝ ΑΠΟΦΆΣΕΩΝ: Η ΜΕΤΑΠΟΛΊΤΕΥΣΗ. ΜΕ ΤΑ ΓΝΩΣΤΆ ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ.

Η ‘αμεσοδημοκρατική’ λήψη αποφάσεων από τους πολλούς που ίσχυσε στη μεταπολίτευση, απέδειξε το αυτονόητο: ότι ‘δημοκρατία των πολλών’ δεν νοείται, διότι η γραμμή μεταξύ της δημοκρατίας και της δημαγωγίας, ή ορθότερα της οχλοκρατίας, είναι εξαιρετικά λεπτή. Η μεταπολιτευτική δημοκρατία της μάζας που προσιδιάζει σε ‘άμεση’ (γνωστή και ως ‘καθαρή’) δημοκρατία, ήτοι η δημοκρατία των συντεχνιών, των συνδικαλιστών, των βουλευτών, των δημοτών, των συντοπιτών, των δημαγωγών κλπ, που ελλείψει θεσμών, δεξαμενών σκέψης, πανεπιστημίων και οργανωμένων υπηρεσιών, ίσχυσε στην Ελλάδα, επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους του Σωκράτη, για τους οποίους ο Μεγάλος Φιλόσοφος υποχρεώθηκε να πιεί το κώνειο.

Στοχαζόμενος κατά την επταετία αυτή της κρίσης, που έβαλε την Ελλάδα στο γύψο, για το μείζον διακύβευμα της δημοκρατίας που συνίσταται στον εντοπισμό της Χρυσής Τομής μεταξύ της κατ’ αριθμόν και την κατ’ αξίαν ισότητας των πολιτών, στην οποία η Αριστοτέλεια Σκέψη εντοπίζει τον θανάσιμο κίνδυνο της οχλοκρατίας που η κοινωνία και η δημοκρατία διατρέχουν από την κατ’ αριθμόν ισότητα, ήτοι να έχουν όλοι οι πολίτες ίσο δικαίωμα ψήφου αντί του λογικού της ισότητας κατ’ αξίαν, όπου οι πολίτες έχουν δικαίωμα ψήφου ανάλογα με την αξία τους, η οποία προσδιορίζεται από τη γνώση επί των θεμάτων με τα οποία πραγματεύονται, εισήγαγα προ τετραετίας την έννοια της «Προσωποποιημένης (ανά ψηφοφόρο) παραμετροποίησης της βαρύτητας της εκλογικής ψήφου» η οποία μπορεί να επιτευχθεί με ψηφιακά μέσα (βλ. Σκέψεις για την ψηφιακή επαναθεμελίωση της Μαρξιστικής θεωρίας (iCommunism), εδώ]

– Οικονομία και Τραπεζικό Σύστημα στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο Σύμφωνα με τον Μιχάλη Τιβέριο καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, οι περισσότεροι άνθρωποι ξαφνιάζονται όταν ακούν για τράπεζες στην αρχαία Ελλάδα. Ο κ. Τιβέριος υπενθυμίζει ότι ο ίδιος ο όρος «τράπεζα» προέρχεται από την αρχαιότητα. Αυτοί που ασχολούνταν με το εμπόριο του χρήματος χρησιμοποιούσαν στις διάφορες συναλλαγές τους ένα τραπέζι, μια τράπεζα, πάνω στην οποία γίνονταν οι διάφορες εμπορικές τους πράξεις.

Πίσω από το τραπέζι στεκόταν ο νομισμανταλλάκτης ή αργυραμοιβός προς άσκηση του επαγγέλματός του. Αυτό το τραπέζι είναι που έδωσε το σχετικό όνομα. Οι πρώτες ενδείξεις που διαθέτουμε για τη δραστηριοποίηση τραπεζών στην αρχαία Ελλάδα ανάγονται στον 6ο αι. π.Χ. Από πολύ νωρίς (πιθανότατα από τον 6ο κιόλας αι. π.Χ.), ορισμένοι ιδιώτες συνήθιζαν να καταθέτουν σε αρχαία ελληνικά ιερά (και ιδιαίτερα σ’ αυτά με πανελλήνια αναγνώριση, όπως λόγου χάρη τα ιερά του Απόλλωνος στους Δελφούς και στη Δήλο) διάφορα ποσά για φύλαξη. Το φαινόμενο αυτό γνώριζε ιδιαίτερη έξαρση κυρίως σε περιόδους αναταραχών και πολεμικών συρράξεων. Η ιερότητα και το απαραβίαστο των ορίων των ιερών ήταν σεβαστά από όλους και επομένως τα χρήματα αυτά είχαν εδώ τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια. Έτσι σιγά σιγά στα ιερά συσσωρεύονταν σημαντικά ποσά. Η συνήθεια της κατάθεσης χρημάτων σε ιερά, που πρόσφερε ασφάλεια όχι όμως και αύξηση των σχετικών κεφαλαίων, περιορίστηκε από τη δράση ορισμένων ευφυών ατόμων.

Προσφέροντας τόκο, άρχισαν αυτοί να προσελκύουν τα χρήματα αυτά, αυξάνοντας έτσι το κεφάλαιό τους, πράγμα που σήμαινε και επέκταση του κύκλου των εργασιών τους. Η ενέργεια αυτή, σε συνδυασμό και με την παροχή εκ μέρους τους εντόκων δανείων σε όσους είχαν ανάγκη από «ρευστό», δημιούργησε τις πρώτες τράπεζες. Πολύ γρήγορα και τα ιερά υποχρεώθηκαν στην καθιέρωση τόκων για τις καταθέσεις. Στις κύριες τραπεζικές εργασίες, εκτός από την ανταλλαγή των νομισμάτων και τον έλεγχο της γνησιότητάς τους, τις έντοκες καταθέσεις και τα έντοκα δάνεια στα οποία ήδη αναφερθήκαμε παραπάνω, συγκαταλέγονταν και άλλες. Ανάμεσά τους η διαχείριση περιουσιών, η συγκατάθεση σε δάνειο, η αποδοχή παρακαταθηκών ­ κυρίως από τις «ιερές τράπεζες» ­, η εντολή πληρωμής προς τρίτους, όπως και η έκδοση πιστωτικών επιστολών που εξοφλούνταν σε άλλη πόλη από κάποιον άλλο τραπεζίτη με τον οποίο συνεργαζόταν η τράπεζα που είχε εκδώσει τη σχετική επιστολή. Αναφέρεται ότι με αυτό τον τρόπο ο Κικέρων κάλυψε κάποτε τα έξοδα του γιου του, όταν αυτός βρισκόταν στην Αθήνα.

Για την ανταλλαγή και τη «δοκιμασία» των νομισμάτων, εργασίες που έκαναν και οι αργυραμοιβοί, η προμήθεια ήταν συνήθως γύρω στο 5%-6% επί της αξίας των νομισμάτων, με μια πρόσθετη επιβάρυνση αν η ανταλλαγή γινόταν ανάμεσα σε νομίσματα κατασκευασμένα από διαφορετικά μέταλλα. Για τις παρακαταθήκες, τη φύλαξη δηλαδή χρημάτων, πολύτιμων αντικειμένων κ.ά., οι τράπεζες δεν φαίνεται να εισέπρατταν «φύλακτρα». Επομένως από τη δραστηριότητα αυτή δεν πρέπει να είχαν κέρδη, δεν έδιναν όμως τόκο για τις βραχυπρόθεσμες καταθέσεις. Για καταθέσεις μεγάλης διάρκειας ξέρουμε π.χ. ότι στην Αθήνα του 4ου αι. π.Χ. το επιτόκιο ήταν γύρω στο 10% ενώ γύρω στο 12% κυμαινόταν το επιτόκιο των δανείων. Ωστόσο αν το κράτος δανειζόταν από ένα δικό του ιερό «πετύχαινε», όπως ήταν φυσικό, πολύ χαμηλότερο επιτόκιο. Οπωσδήποτε τα δάνεια που παρείχαν τα ιερά ήταν τα συμφερότερα, αφού το επιτόκιό τους ήταν κατά κανόνα μικρότερο από αυτό των ιδιωτικών τραπεζών. Οι τραπεζίτες ρύθμιζαν το ύψος του επιτοκίου ανάλογα με το μέγεθος του κινδύνου που διέτρεχε το δανειζόμενο ποσό τους. Τα υψηλότερα επιτόκια τα είχαν τα λεγόμενα ναυτοδάνεια, τα οποία έφταναν ακόμη και στο 100% όταν, σε περίπτωση απώλειας του πλοίου μαζί με το φορτίο του, ο δανειστής δεν είχε καμία αξίωση από τον δανειζόμενο. Γενικά τα δάνεια από τράπεζες δεν συνέφεραν και γι’ αυτό οι δανειστές στρέφονταν κυρίως σε ιδιώτες. [πηγή: Εφημ. Το Βήμα, «Τράπεζες και τοκογλύφοι στην αρχαία Ελλάδα», ημ. δημ. 20/06/1999, Μιχάλης Α. Τιβέριος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης]

Στην αρχαία Αθήνα οι τραπεζίτες, οι γνωστοί αργυρογνώμονες, οι δοκιμαστές, οι κολλυβιστές (κόλλυβο=νόμισμα), ήταν όλοι «δούλοι», όχι ελεύθεροι Αθηναίοι πολίτες. Στην Αρχαία Αθήνα οι δούλοι κατείχαν την παραγωγή. Οι δούλοι δεν ήταν Αθηναίοι πολίτες και αυτοί είχαν στα χέρια τους την ειδική οικονομία, τα οικονομοτεχνικά έργα, την εργασία και την τεχνική, ενώ οι ελεύθεροι πολίτες είχαν την οργάνωση της πολιτικής και της γενικής οικονομίας. Γνωστοί τραπεζίτες στην αρχαία Αθήνα ήταν ο Πασίων και ο Φορμίων.

Σύμφωνα με μελέτη του Ιταλού Aristide Calderini, καθηγητή του Καθολικού Πανεπιστημίου του Μιλάνου που δημοσιεύτηκε το 1940, υπήρχαν ελληνικές τράπεζες στην αρχαία Αίγυπτο που κυριαρχούσαν σε ολόκληρη τη μεσόγειο. Οι Τράπεζες λειτουργούσαν στους ναούς των αρχαίων επειδή η εκτίμηση και το ιερό δέος απέναντι στους θεούς συμβάδιζε με την τιμιότητα στις χρηματοπιστωτικές σχέσεις που έπρεπε να χαρακτηρίζουν την οικονομική και πολιτική ζωή. Ακόμη και η ιστορία των Αμοιβαίων Κεφαλαίων ανάγεται στην αρχαιότητα. Μετά από τη νικηφόρα για τους Έλληνες έκβαση των Περσικών Πολέμων, ιδρύθηκε η Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία ή Συμμαχία της Δήλου (478 π.Χ.) με τη συγκέντρωση μιας κοινής περιουσίας, με βασικό σκοπό την προστασία των πόλεων που συμμετείχαν στη συμμαχία από μελλοντικές επιθέσεις. Για το λόγο αυτό τα πρώτα Αμοιβαία Κεφάλαια στην Ελλάδα είχαν ονομασία από την αρχαιότητα όπως “Ερμής” (Εμπορική, 1972), “Δήλος” (Εθνική, 1973) και “Δελφοί” (Κτηματική, 1975) [Φίλιππας, Ν., Αμοιβαία Κεφάλαια: Η ελληνική πραγματικότητα και οι σύγχρονες διεθνείς εξελίξεις, Ιανουάριος 2010, το Θαύμα των Ελλήνων, Σαράντος Καργάκος, Λεξικό οικονομικών όρων Τριανταφύλλης Χρήστος , βλ. και συνοδευτικό κείμενο-μελέτη του οικονομολόγου Νικόλαου Φίλιππα, εδώ ]

Συνάγεται από τα παραπάνω ότι (α) η Αθηναϊκή Δημοκρατία, (β) το αναπτυγμένο Τραπεζικό Σύστημα στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο, (γ) η τεράστια γνώση της Βιβλιοθήκης και (δ) η ελληνική εφαρμοσμένη επιστήμη και τεχνολογία που ήταν σε πολύ προχωρημένο στάδιο, μόλις 10-100 χρόνια πριν την αξιοποίηση του ατμού για την κίνηση μιας αντλίας και τελικά μιας ολοκληρωμένης ατμομηχανής, ήταν προϋποθέσεις που στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο πληρούνται, ικανές να πυροδοτήσουν τη Βιομηχανική έκρηξη. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ! Γιατί?

– Ο χριστιανικός Μεσαίωνας και η δύσκολη πορεία ως την Αναγέννηση

Η δειλή εμφάνιση του χριστιανισμού κατά τα πρωτοχριστιανικά χρόνια, η παγίωσή του αργότερα στη σύνοδο της Νίκαιας, ο βίαιος εκχριστιανισμός στη συνέχεια τεράστιου αριθμού ελληνόγλωσσων πληθυσμών από τη βυζαντινή θεοκρατία, που ξεκινά από τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης στις 11 Μαΐου του 330 και φτάνει ως την παράδοση της Κωνσταντινούπολης από τους ανθενωτικούς χριστιανούς ορθόδοξους στους οθωμανούς, στις 29 Μαΐου του 1453, αποτέλεσαν αποφασιστικής σημασίας ιστορικά γεγονότα για την επικράτηση του χριστιανισμού στην Ευρώπη, την κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού, οπότε για περισσότερο από μιάμιση χιλιετία η γηραιά ήπειρος βυθίστηκε σε μεσσιανικό σκότος, με την καταστροφική συνέπεια για την ανθρωπότητα την παγίωση αντιεπιστημονικών απόψεων που, εκμεταλλευόμενες τις μεταφυσικές ανάγκες του ανθρώπου, προώθησαν ιδέες για εκλεκτούς και μεσάζοντες μεταξύ θεού και ανθρώπου, καθιερώνοντας απόψεις που αποστράγγισαν και την τελευταία ικμάδα λογικής από τον άνθρωπο. Ειδικότερα:

Κατά την κρατούσα σήμερα άποψη στους κύκλους των μελετητών της Βίβλου, ιδίως των Μυθικιστών, η κατασκευή του χριστιανικού δόγματος έγινε το έτος 325 μ.Χ στη Νίκαια της Βιθυνίας, κατά την σύγκλιση της περιβόητης πρώτης συνόδου της Νίκαιας ή α΄ οικουμενικής συνόδου. Αν και ο διακηρυχθείς στόχος της συνόδου της Νίκαιας ήταν «η ομοιομορφία του χριστιανικού δόγματος» και «η καταπολέμηση των πολυάριθμων αιρέσεων» μέσα από τον κοινό αγώνα αναίρεσης της λανθασμένης, κατά την άποψη της εκκλησίας, θεολογίας, ωστόσο στην κοινότητα των μελετητών που αμφισβητούν την ιστορική αλήθεια των ευαγγελικών παραστάσεων, η κρατούσα άποψη είναι άλλη: Ότι τα φερόμενα ως θεόπνευστα βιβλία της Βίβλου είναι κατασκευασμένα από τη σύνοδο της Νίκαιας, που συγκλήθηκε υπό τον βυζαντινό αυτοκράτορα Flavius Valerius Aurelius Constantinus (γνωστός στους νεοέλληνες ως… «Μέγας» και… «Άγιος Κωνσταντίνος»!), όπου ορίστηκαν τα πάντα για την χριστιανική πίστη, για την «θεϊκότητα» του Ιησού, για την γέννηση, για τη σταύρωση και την ανάσταση, για τον «διάβολο», ακόμη και για το τι θα περιλαμβάνει η Βίβλος. Ότι με το πρόσχημα της ομοιομορφίας του χριστιανικού δόγματος και της καταπολέμησης των πολυάριθμων αιρέσεων, εξυπηρετήθηκε η σκοπιμότητα της κατασκευής ενός ενιαίου θεολογικού δόγματος ταγμένου να υπηρετεί τις αυτοκρατορικές πολιτικές σκοπιμότητες για την εσωτερική ενότητα της – ετερογενούς φυλετικά και πολιτισμικά – αυτοκρατορίας.

Οι υποστηρικτές της άποψης που θέλει το γεγονός της ευαγγελικής σταύρωσης του Ιησού να είναι κατασκευασμένο στη σύνοδο της Νίκαιας (το 325 μ.Χ) αρκετούς αιώνες μετά την «πραγματική» σταύρωση, υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν παραστάσεις του εσταυρωμένου Ιησού προ του 5ου αιώνα. Πράγματι. Η παλαιότερη απεικόνιση της σταύρωσης, που απεικονίζει τον Ιησού, είναι μία λειψανοθήκη από ελεφαντόδοντο η οποία χρονολογείται γύρω 420 μ. Χ. Εκτός από τον Ιησού και τους μαθητές του απεικονίζει επίσης τον Ιούδα κρεμασμένο. Φέρει την επιγραφή REX IUD(AEORUM) και σώζεται στο Βρετανικό Μουσείο όπου και εκτίθεται (Dorothy King’s PhDiva, 8.20.2011, Early Images of the Crucifixion).

Οι υποστηρικτές της άποψης ότι ο Παύλος είναι αυτός που έθεσε τις βάσεις της κατασκευής του χριστιανικού δόγματος (παίρνοντας την τελική μορφή του στη Νίκαια), τον οποίο αρκετοί θεωρούν ως τον αληθινό εμπνευστή του χριστιανισμού, εξ’ ου και ο όρος «παυλιανισμός» ο οποίος είναι ταυτόσημος του χριστιανισμού, υπερτονίζουν την διδασκαλία του Παύλου περί λυτρωτικής θυσίας, θανάτου και ανάστασης του Ιησού κυρίως, που είναι καθαρά Παύλειας επίνοιας. Η κατασκευή προήλθε από τις μυστηριακές θρησκείες ενός θνήσκοντος και επανερχόμενου στη ζωή θεού κατά τον τύπο του Διόνυσου, του Άδωνι, του Όσιρι κ.λπ., η δε κύρια διδασκαλία του Παύλου, περί ενός θεανθρώπου που πέθανε σταυρικά, για να λυτρώσει τους ανθρώπους, βασίζεται στο πρότυπο των ελληνιστικών μυστηριακών θρησκειών, κυρίως των Διονυσιακών και Ορφικών Μυστηρίων.

Η άποψη αυτή στηρίζεται στις ελληνικές επιρροές του Παύλου, ο οποίος ήταν ελληνιστής, από την Ταρσό της Κιλικίας, δηλαδή χρησιμοποιούσε την ελληνική γλώσσα και τις ελληνικές εκφράσεις στο κήρυγμά του, όπως και οι άλλοι ελληνικής καταγωγής χριστιανοί, καθώς επίσης τον συνόδευαν ελληνιστές στα ιεραποστολικά του ταξίδια (Βαρνάβας, Λουκάς, Σίλας, Τιμόθεος κ.λπ.). Τις παραπάνω θέσεις υποστηρίζουν, μεταξύ άλλων, ο ιουδαίος λόγιος Hyam Maccoby με το βιβλίο του, «Ο μυθοποιός: ο Παύλος και η επινόηση της Χριστιανοσύνης (The Mythmaker: Paul and Invention of Christianity)» και Γκέζα Βερμές (G. Vermes), ο οποίος υπονοεί διάσταση μεταξύ των προσώπων Ιησού και Παύλου. (με πληροφορίες από την μελέτη «Χριστιανισμός ή Παυλιανισμός; Ποιος είναι ο πραγματικός ιδρυτής του χριστιανισμού;» του Δημήτρη Τσινικόπουλου). Η κρατούσα σήμερα άποψη μεταξύ των μελετητών της Βίβλου, ιδίως των Μυθικιστών, είναι ότι μύθοι του Ιησού συνδέονται στενά με την λατρεία του θεού Διονύσου. Συγκεκριμένα, τα ευαγγέλια του Ιησού είναι η αντιγραφή της τραγωδίας του Ευριπίδη «Βάκχαι» (Βλ. αναλυτικά εδώ) ]

Το 324 ο Κωνσταντίνος ανακηρύσσει τον χριστιανισμό ως εναλλακτική επίσημη λατρεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Λεηλατεί το Μαντείο του Διδυμαίου Απόλλωνος και θανατώνει με βασανιστήρια όλους τους ιερείς με τη κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Στο Ιερό Όρος Άθως εξαπολύεται διωγμός κατά των ελλήνων – Εθνικών και καταστρέφονται όλα τα εκεί Ελληνικά Ιερά (Μια Ιστορία Αγάπης – Η Ιστορία Της Χριστιανικής Επικρατήσεως, του Βλάσση Ρασσιά). Με την επικράτηση των βυζαντινών τα Ελληνικά Ιερά εκθεμελιώθηκαν, το πανάρχαιον «Αθώον» -δηλαδή ο βωμός και το μεγαλειώδες άγαλμα του Διός – γκρεμίσθηκε και οι Έλληνες εκδιώχθηκαν έκτοτε διαπαντός από τη χερσόνησο, η οποία στη συνέχεια από μυστικολατρευτικό κέντρο της θεάς της άγριας φύσης και της αγνότητος Αρτέμιδος και άβατο για τους άνδρες, επρόκειτο πολύ σύντομα να καταλήξει «περιβόλι της Παναγίας» και άβατο για οτιδήποτε θηλυκό (Χριστιανισμός: Η Των Ελλήνων Νόσος, Τόμος Τρίτος, «Ές Έδαφος Φέρειν»). Ο Παρθενώνας της Ακρόπολης της Αρτέμιδος στο Άθως βεβηλώνεται, ενώ τα βυζαντινά μοναστήρια κτίστηκαν πάνω στα λείψανα αρχαίων Ελληνικών ναών. Ο ιερομοναχός Γεράσιμος Σμυρνιωτάκης στο βιβλίο του «Το Άγιον Όρος», θα περιγράψει την όλη «μετάβαση» με τρόπο που συντομότερός του δεν θα μπορούσε ίσως να υπάρξει: «Επί μεγάλου Κωνσταντίνου τω 321μ.Χ υπήρχαν εν Άθω ειδωλολάτραι. Καταπεσόντος δ΄είτα του αγάλματος του Διός μετά μικρόν και των επιβωμείων αιμάτων καταπαυσάντων, επέλαμψεν το Χριστιανικό φώς». Έκτοτε η Χερσόνησος του Άθω, από «Άλσος της Αρτέμιδος» και «Άλσος των Μουσών» έγινε «Άγιον Όρος» και «περιβόλι της Παναγίας»! (Η αληθινή Ιστορία του Άλσους της Αρτέμιδος στη χερσόνησο του Άθω, εδώ )

Στους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους η αρχαιοελληνική παιδεία αποτέλεσε το μέσο για την κατανόηση της ύπαρξης του Ιησού. Για τους χριστιανούς, η θρησκεία και η «Παιδεία τοῦ Χριστοῦ» ήταν έννοιες ταυτόσημες [W. Jaeger, Early Christianity and Greek Paideia, Oxford UP, Harvard 1961, σελ. 12.]. Ο Πλάτων σε αντίθεση με τον Αριστοτέλη ήταν αρεστός από το θεοκρατικό καθεστώς και διδασκόταν κατά προτίμηση, γιατί «ἀπομάκρυνε τὰ μάτια» από τα υλικά και την πραγματικότητα των αἰσθήσεων οδηγώντας τὸν ἄνθρωπο σὲ κόσμους, όπου κατοικούν «οἱ εὐγενέστεροι νόες» της ανθρώπινης φυλής [Ό. π., σελ. 46.]. Επιπλέον, στους πρώτους αιώνες του Βυζαντίου ο χριστιανισμός οικειοποιήθηκε την αρχαία ελληνική παιδεία, επειδή αποτελούσε ασφαλές μέσο για την αντιμετώπιση του κύριου αντιπάλου του: της Ελληνικής Φιλοσοφίας και Σκέψης, που από κατασκευής του στη Νίκαια ως τις μέρες μας αποτελεί τον μεγαλύτερο εχθρό του. [με πληροφορίες από Wikipedia, P. Lemerle, Ὁ πρῶτος Βυζαντινὸς Οὐμανισμός, ἐκδ. ΜΙΕΤ, Ἀθήνα 1985, σελ. 278.].

Περίπου το 500 μ.Χ. η χριστιανική εκκλησία είχε καταφέρει να στρέψει τους περισσότερους ταλαντούχους επιστήμονες της εποχής, σε δραστηριότητες ιεραποστολικές, οργανωτικές, δογματικές, ή καθαρά θεωρητικές. Αυτό είχε σαν συνέπεια τη μη περαιτέρω ανάπτυξη των επιστημών στο ανατολικό ήμισυ της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η εκκλησία θεωρούσε δε, ότι ο ρόλος της Ελληνικής Φιλοσοφίας περιοριζόταν στην προετοιμασία των Ελλήνων για να δεχθούν τον χριστιανισμό. Κατά τους 6 πρώτους αιώνες της δημιουργίας της βυζαντινής αυτοκρατορίας ο αντικειμενικός στόχος της μάθησης ήταν να εκλαϊκεύσει και να διαδώσει τις επιστημονικές θεωρίες και τα συμπεράσματα, αλλά όχι το τεχνικό περιεχόμενο και τις μεθόδους της ελληνικής επιστήμης. [Wikipedia, Φυσικές επιστήμες στο Βυζάντιο]

Κατά τη χιλιόχρονη βασιλεία του, το Βυζάντιο υπήρξε Μέγας Διώκτης του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού. Το Βυζάντιο έκαψε, γκρέμισε, λεηλάτησε τους Ελληνικούς ναούς, κατάσφαξε τους έλληνες Εθνικούς, έκαψε ή πούλησε στους Δυτικούς τα αρχαία ελληνικά συγγράμματα, έκλεισε τις Φιλοσοφικές Σχολές και στη θέση τους διέδωσε τον Σχολαστικισμό (δηλαδή την υποταγή της φιλοσοφίας στη θρησκεία), κατήργησε τα Μαθηματικά και την Ιπποκράτειο Ιατρική ως εργαλεία του “διαβόλου” εισάγοντας μαζικά ως θεραπευτική μέθοδο τους εξορκισμούς, κατήργησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αντικατέστησε την χαρά και το Φως της Αρχαίας Ελλάδος με το σκοτάδι της φρίκης, του θανάτου, του ολέθρου, την υποταγή, την υπακοή, την κακοποίηση του σώματος με τον ασκητισμό και τις εξαντλητικές νηστείες που καταβάλουν σώμα και πνεύμα. Η τελευταία πράξη του δράματος ήταν το κλείσιμο της Νεοπλατωνικής Σχολής από τον Ιουστινιανό το 529 μ.Χ.. Ο συγγραφέας Τζόζεφ Μακ Κέϊμπ παραδέχθηκε: «Το Βυζάντιο επί δέκα ολόκληρους αιώνες δεν κατόρθωσε να παράξει ούτε ένα βιβλίο που να διαβάζεται σήμερα από έναν καλλιεργημένο άνθρωπο».

Η άποψη που θέλει τους ορθόδοξους καλόγερους να διασώζουν την Αρχαία Γνώση προς όφελος της Επιστήμης είναι παντελώς αστήρικτη. Μάλιστα ορισμένοι διαστρεβλώνουν την Ιστορία σε βαθμό τέτοιο που φτάνουν στο σημείο να ισχυρίζονται ότι η μεταλαμπάδευση της Ελληνικής Γνώσης στη Δύση έγινε από ορθόδοξους λόγιους και φιλοσόφους! Για την υποτιθέμενη προσφορά του χριστιανισμού στη διάσωση των αρχαίων συγγραμμάτων, που σύμφωνα με την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση ορισμένα μοναστήρια λειτούργησαν και ως «κιβωτοί γνώσεων» (!) διαδίδοντας τις ελληνικές επιστήμες των αρχαίων χειρογράφων, ο Γεννάδιος λέγει τα εξής εκπληκτικά: «Τα βιβλία των Ελλήνων τα διέσωζαν οι πατέρες μας για χάρη της γλώσσας και για να ελέγχουν τον παραλογισμό των Ελλήνων και να λάμψει η καθαρότητα της χριστιανικής θεολογίας… οι Έλληνες φιλόσοφοι ζούσαν στο σκοτάδι και τις φλυαρίες τους τις ανέτρεψαν θεόπνευστοι άνδρες όπως ο Μωυσής».

Οι θέσεις του Γεννάδιου εκφράζουν το γενικότερο πνεύμα του βυζαντινού ανθελληνισμού, τις οποίες εκφράζει και ο μεγάλος ανθέλληνας της χριστιανοσύνης, ο προστάτης της παιδείας των σημερινών ελληνόφωνων ιεράρχης Βασίλειος, ο ομολογουμένως πλέον μορφωμένος ιεράρχης, ως εξής: «Τα αγάλματα γκρεμίστηκαν, οι βωμοί έπεσαν, τα δαιμόνια έφυγαν» ενώ στο ίδιο έργο δείχνει για ακόμη μια φορά το πώς σκέφτεται για την παιδεία και τον πολιτισμό των Ελλήνων: «(…) να μην δειλιάζουμε από τους Ελληνικούς λόγους γιατί αυτοί είναι σαν τους δαυλούς που δεν έχουν πλέον την φωτεινότητα του πυρός αλλά καπνίζουν και μαυρίζουν όσους τους ακουμπούν και δακρύζουν τα μάτια όσων πλησιάζουν» (εις Ησαϊαν 7,196,1-9). Στο ίδιο ύφος με τον «μεγάλο» ιεράρχη Βασίλειο ακόμη ένας μεγάλος της ορθοδοξίας ο «μέγας» Αθανάσιος στον «Λόγο κατά Ελλήνων» αλλά και στο «περί ενανθρωπήσεως» θα εκφράζει και αυτός τον αποτροπιασμό των χριστιανών έναντι των Ελλήνων: «το μυαρόν γένος των Ελλήνων… οι ψευάμενοι Έλληνες», αλλά και την απέχθειά του έναντι στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία: «των Ελλήνων σοφία ο Θεός κατήργησε …μετά την έλευση του Σωτήρος η σοφία των Ελλήνων καταργήθηκε και η λιγοστή που απέμεινε εξαφανίζεται» (Λόγος περί ενανθρωπήσεως), επαναλαμβάνοντας αυτούσιες τις θέσεις που διατυπώνονται στο «εις τον άγιον Ιωάννην τον απόστολο κι ευαγγελιστή» (59,370,7-11) τον μεγάλο της ορθοδοξίας εχθρό του Ελληνισμού, που λέγει τα εξής εκπληκτικά που δείχνουν την απέχθεια και το μίσος του για τον Ελληνικό Πολιτισμό: «Αν κοιτάξεις στα ενδότερα των Ελλήνων θα δεις τέφρα και σκόνη και τίποτα υγιές, αλλά σαν τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγας αυτών γεμάτος ακαθαρσίες και πύον και τα δόγματά τους γεμάτα σκουλήκια… εμείς δεν παραιτούμαστε της κατ’ αυτών μάχης», χωρίο που η ελληνόγλωσση εκκλησία διατηρεί αυτούσιο στους αφορισμούς και κατάρες κατά ελλήνων που ψάλλονται την Κυριακή της ορθοδοξίας! [Πλήρης κατάλογος με τους αφορισμούς κατά Ελλήνων που χρησιμοποιεί και εγκρίνει ΣΉΜΕΡΑ η εκκλησία τής Ελλάδος, εδώ ]. Για την υποτιθέμενη προσφορά του χριστιανισμού στη διάσωση των αρχαίων συγγραμμάτων, λεκτέο ότι η μονή Πάτμου, χτισμένη στα λείψανα του υπέρλαμπρου ναού αφιερωμένου στη Σκυθία Άρτεμη, κατηγορήθηκε ότι πρωτοστάτησε στο αρχαιοεμπόριο (μαζί με αυτή του Άθωνα). Το 1801 ο ηγούμενος τής μονής Πάτμου, αφού δωροδοκήθηκε από τούς άγγλους, τούς παρέδωσε πανάρχαια χειρόγραφα, μεταξύ των οποίων κι έναν πλατωνικό διάλογο. Τις μονές Πάτμου και Άθωνα στιγματίζει και ο Αδαμάντιος Κοραής, ότι «εγύμνωσαν όλην την Ελλάδα από τα πολύτιμά της αρχαία συγγράμματα» (Προλεγόμενα στην έκδοση τού Ισοκράτη, 1807).

Γιατί η Αναγέννηση δεν έγινε στο Βυζάντιο – γιατί έγινε στη Δύση

“Αναγέννηση” σημαίνει ότι ξαναγεννιέται κάτι που πέθανε. Αυτό που πέθανε ήταν η ελευθερία, και κυρίως η ελευθερία έκφρασης του ανθρώπου. Δηλαδή το να τολμά, το ανθρώπινο πνεύμα, χωρίς εσωτερικές ή εξωτερικές αναστολές, να σκέπτεται, να εκφράζεται και να διαλέγεται ελεύθερα. Αυτό είχε χαθεί με τον Μεσαίωνα σε Ανατολή και Δύση, και αυτό επιτεύχθηκε με την Αναγέννηση στην Δύση και φαίνεται από την φιλοσοφική σκέψη και την τέχνη, την στιγμή που η Ανατολή έμπαινε συνειδητά βαθύτερα σε αυτόν.

Η εποχή από τον Θεοδόσιο ως τον Ιουστινιανό (πρώιμος Μεσαίωνας – έως 8ος αι.), έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό: Την απαγόρευση της αρχαίας λατρείας και όλων των άλλων θρησκευτικών πεποιθήσεων, ακόμα και των διαφορετικών εκφράσεων του Χριστιανισμού. Με τον Ιουστινιανό όμως, που ξεκινάει και η εποχή που αποκαλούμε Μεσαίωνα, πέρα από τις αυστηρές και εντεινόμενες απαγορεύσεις, έχουμε την όλο και περισσότερο ταύτιση της εκκλησίας με το κράτος και τον υποχρεωτικό εκχριστιανισμό όλων, ακόμα και των νηπίων, το κλείσιμο της Ακαδημίας στην Αθήνα και το κάψιμο των βιβλίων του Κέλσου, του Πορφύριου και του Ιουλιανού (που έγιναν νωρίτερα). Έτσι, εξαφανίζεται υποχρεωτικά κάθε άλλη σκέψη και άποψη αντιρρητική ως προς τον χριστιανισμό, ενώ κάθε διαφορετική θεώρηση ακόμα και μέσα στον χριστιανισμό, πατάσσεται αυστηρά σαν αίρεση. Αδίσταχτη χρήση βίας έγινε και στη Δύση, με τον αιματηρό εκχριστιανισμό των παγανιστών, που κατά μία άποψη έδωσε σε κάποιο βαθμό και μια πολιτική σταθερότητα στον Μεσαίωνα.

Από την Μέση Βυζαντινή εποχή και πέρα έχουμε τα γνωστά χαρακτηριστικά του Βυζαντίου: οριστική απομάκρυνση από την Ύστερη Αρχαιότητα, ακολουθεί η Εικονομαχία, αλλά κρατιέται η κρατική δομή και η Εκκλησία βγαίνει κερδισμένη και απόλυτος κυρίαρχος, που ελέγχει από εδώ και πέρα όλο και περισσότερο την κρατική – κοσμική εξουσία.

Στην Δύση, οι ανακατατάξεις δημιούργησαν μια κατακερματισμένη πολιτική σκηνή με πολλούς ηγεμόνες, και έτσι η Εκκλησία αν και έπαιξε έναν συνδετικό ρόλο στον πνευματικό τομέα, δεν είχε την απόλυτη και ξεκάθαρη εξουσία που είχε στην Ανατολή, όσο και αν το προσπάθησε. Η αποδυνάμωση της εκκλησίας στη Δύση έπαιξε το σημαντικότερο ρόλο στην Αναγέννηση. Ως προς την αρχαία ελληνική γραμματεία, στην Ανατολή λόγω της ελληνικής γλώσσας, υπήρχε μεγαλύτερη εξοικείωση με την αρχαία ελληνική γραμματεία, μόνο που, όπως πρότειναν και οι πατέρες της εκκλησίας, δεν τους ενδιέφεραν οι “σαθρές” Ελληνικές ιδέες, αλλά έπρεπε να επιλέγουν όσα ήσαν συμβατά με την χριστιανική πίστη, και επίσης τους ενδιέφερε η “καλλιέργεια της γλώσσας” («Τα βιβλία των Ελλήνων τα διέσωζαν οι πατέρες μας για χάρη της γλώσσας και για να ελέγχουν τον παραλογισμό των Ελλήνων…» , βλ. Γεννάδιος).

Στην Δύση, αντίθετα, δεν τους ενδιέφερε καθόλου η ελληνική γλώσσα, αλλά η ουσία των κειμένων των αρχαίων φιλοσόφων και πως θα χρησιμοποιούσαν την ουσία αυτή σαν επιχείρημα στην θεολογία τους αρχικά (Αυγουστίνος, Θωμάς Ακινάτης κ.ά.), αλλά αργότερα σταδιακά δούλεψε και στην υπέρβαση ή και αναίρεσή της. Από τους σκοτεινούς χρόνους του Πρώιμου Μεσαίωνα που η γνώση ήταν στα χέρια της Εκκλησίας, η Δύση πέρασε νωρίς στην “Αναγέννηση” του Καρλομάγνου, και έτσι η γνώση μπόρεσε να διαχυθεί και να δημιουργήσει θεσμούς πραγματικής παιδείας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Καρλομάγνος δημιούργησε το “Πανεπιστήμιο του Παλατίνου”, στο Άαχεν στα σύνορα της σημερινής Γερμανίας με την Ολλανδία και το Βέλγιο. Επίσης δημιούργησε νέα σχολεία σε όλη την επικράτεια, εξαρτημένα μεν από καθεδρικούς ναούς, στις κυριότερες πόλεις, αφού οι πρώτοι καθηγητές ήταν εκ των πραγμάτων ιερωμένοι, αλλά εκτός της εκκλησίας και με την διαρκή αιγίδα της πολιτείας, κάτι που θα βοηθήσει αργότερα την ανεξαρτησία τους. Ο Καρλομάγνος πέτυχε αφενός την πρώτη πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης και αφετέρου αυτό που θα χαρακτηρίζαμε «πρώιμο διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους» στη Δύση, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας μακράς περιόδου ως την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό.

Την διάδοση της Ελληνικής Σκέψης στη Δύση που οδήγησε στην Αναγέννηση οφείλουμε ΌΧΙ στους ορθόδοξους χριστιανούς μοναχούς, όπως η παραχαραγμένη από το μεταβυζαντινό υβρίδιο νεοελληνική Ιστορία διδάσκει, αλλά στους άραβες φιλοσόφους και λόγιους ! Στην αραβική φιλοσοφία (9ος-12ος αιώνας) και επίδρασή της οφείλουμε την μεταλαμπάδευση της Ελληνικής Γνώσης στη Δύση, που αποτέλεσε τον προθάλαμο για την είσοδο στη νέα εποχή της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού. Μεταξύ του 7ου και του 12ου αιώνος, έχουμε μια άνθηση στον αραβικό πολιτισμό που ξεκίνησε από το Χαλιφάτο των Αββασιδών και προήλθε από την αφομοίωση πολιτισμικών στοιχείων των λαών που είχαν κατακτήσει, κυρίως των νεστοριανών χριστιανών πρώην βυζαντινών της σχολής της Συρίας. Σύροι και Άραβες μεταφραστές, μετέφραζαν από τα Συριακά στα Αραβικά, ό,τι θεωρούσαν ότι δεν βλάπτει το δόγμα τους (φιλοσοφία, φυσικές επιστήμες, ιατρική, μαθηματικά), και ακολούθησαν νέες αραβικές μεταγραφές που διαδόθηκαν σε όσες μουσουλμανικές χώρες υπήρχε ανεπτυγμένη παιδεία. Ο σπουδαιότερος μεταφραστής και σχολιαστής ήταν ο Hunain Ibn Ishaq (809- 873) στην Βαγδάτη. Το βασικό κέντρο μετάφρασης των αραβικών συγγραμμάτων, έγινε το μοναστήρι Santa Maria de Ripoll στην Βόρειο Ισπανία, αμέσως μετά την παράδοση του Τολέδο (ισχυρό οχυρό και κέντρο αραβικού πολιτισμού) στους Ισπανούς το 1085. Ακολούθησαν οι (Αριστοτελικοί κυρίως) άραβες φιλόσοφοι: Alfarabi (872 – 950), Avicenna (980-1037), Αβερρόης (1126 – 1198). Επίσης οι εβραίοι φιλόσοφοι Μαϊμονίδης (1135-1204) και ο εβραίος νεοπλατωνιστής φιλόσοφος Αβικέβρων. [πηγή: ανάλυση ανώνυμου συγγραφέα με τίτλο «Η φιλοσοφική σκέψη στον Δυτικό Μεσαίωνα – Γιατί η Αναγέννηση έγινε στην Δύση»]

Κατά τον 9ο και τον 10ο αι. πλήθος χειρογράφων είχε μεταφραστεί από τα Ελληνικά στα Αραβικά [E. Grant, Οι Φυσικὲς Ἐπιστῆμες τον Μεσαίωνα, Πανεπ. ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο 1994, σελ. 6-25, Wikipedia.]. Ωστόσο οι λατινικές μεταφράσεις των έργων των αρχαίων Ελλήνων ήταν συχνά διαστρεβλωμένες, και αυτό οφειλόταν στο ότι η διαδικασία της μετάφρασης ενός έργου ήταν περίπλοκη, αφού το έργο αυτό δεν μεταφραζόταν απευθείας από τα ελληνικά στα αραβικά και μετά στα λατινικά, αλλά περνούσε από μία σειρά γλωσσών όπως π.χ. από Ελληνικά στα Συριακά, μετά στα Αραβικά, στα Ισπανικά και τέλος στα Λατινικά. Έτσι στη Δύση αρχίζουν να συνθέτουν δειλά – δειλά δικά τους επιστημονικά εγχειρίδια, τα οποία ήταν σαφώς κατώτερα από τα αντίστοιχα Ελληνικά, αφού τα περισσότερα προέρχονταν από λογοκλοπή και χαρακτηρίζονταν από ασάφειες και λάθη στη μετάφραση από τα αραβικά. Μάλιστα οφείλουμε να εκτιμήσουμε το γεγονός ότι, έχοντας επίγνωση της ανεπάρκειάς τους οι Λατίνοι κατά τον 12ον αι. μετέφραζαν σωρηδόν από τα αραβικά στα λατινικά τα χειρόγραφα που έφθαναν σε αυτούς. Παρ’ όλα αυτά έγιναν σημαντικές προσπάθειες στον τομέα της επιστήμης και δε θα ήταν υπερβολική η άποψη ότι αξίζουν συγχαρητήρια στους Λατίνους για την προσπάθειά τους να περισώσουν και να διαδώσουν την Αρχαία Ελληνική Γνώση. [Wikipedia, Φυσικές επιστήμες στο Βυζάντιο]

Έτσι φτάνουμε ως τον 13ο αιώνα περίπου, την εποχή που έγινε η δεύτερη αντίστοιχη προσπάθεια «Αναγέννησης» στο Βυζάντιο που λέγεται και “Παλαιολόγεια Αναγέννηση” χωρίς καμμιά απολύτως επιτυχία, παρά τις δύο προσπάθειες που έγιναν τον 10ο και 13ο αιώνα. Αντίθετα στη Δύση έχουμε ένα οργασμό στην διανόηση (13ος-15ος αιώνας). Τότε ξέσπασε στο Βυζάντιο μια τρομερή διαμάχη μεταξύ ‘λογικών’ και ‘ησυχαστών’. Οι πρώτοι ήταν οπαδοί της δυνατότητας της λογικής να κατανοήσει την πραγματικότητα, ενώ οι ησυχαστές υποστήριζαν ότι μόνο με τον διαλογισμό και με την φώτιση του “άκτιστου φωτός” μπορεί να γίνει γνωστή η αλήθεια. Η έριδα έληξε αφού ο αυτοκράτορας πήρε τη θέση των ησυχαστών! Τους ησυχαστές επικύρωσε η απόφαση της Συνόδου, που πρόκρινε την προσευχή εις βάρος της λογικής (!) και που επιβεβαιώθηκε δέκα χρόνια αργότερα (1351). Ήταν και η οριστική ταφόπλακα της δεύτερης προσπάθειας στο Βυζάντιο για μια στοιχειώδη Αναγέννηση. Αυτό θα ενισχύσει και την υπάρχουσα αντιδυτική υστερία και θα βοηθήσει στην ξεκάθαρη στροφή του Βυζαντίου προς τον Σουλτάνο, που θα καταλήξει στην ιστορική φράση Νοταρά «κάλιο τουρκικό σαρίκι, παρά φράγκικο φακιόλι» και την παράδοση της Κωνσταντινούπολης στους οθωμανούς από τους ανθενωτικούς χριστιανούς ορθόδοξους στις 29 Μαΐου 1453.

Την κατάληξη της «αναγέννησης» της ορθόδοξης ανατολικής εκκλησίας είχε και η τελευταία προσπάθεια για μια στοιχειώδη «αναγέννηση» στο ισλάμ κυρίως από τις ιδέες του κορυφαίου άραβα φιλοσόφου Αβερρόη (1126 – 1198), που ήταν σχολιαστής του Αριστοτέλη τον οποίο και λάτρευε. Ο ίδιος ο Αβερρόης κυνηγήθηκε βίαια από το θρησκευτικό μουσουλμανικό σκοταδισμό που κατέστρεψε τα βιβλία του και τον φυλάκισε. Ήταν η τελευταία προσπάθεια για Αναγέννηση στο Ισλάμ και απέτυχε οικτρά. Οι φιλόσοφοι διώχθηκαν και η φιλοσοφία έπαψε να διδάσκεται, ως αντίθετη με τον λόγο του Αλλάχ.Έκτοτε το ισλάμ βούλιαξε σε διαρκή πνευματικό Μεσαίωνα, στον οποίο παραμένει βυθισμένο ως σήμερα.

Στην Δύση αντίθετα τα πράγματα είχαν πάρει το δρόμο τους, αν και ο παπικός σκοταδισμός δεν είχε πει ακόμα την τελευταία του λέξη. Μετά την Αναγέννηση η Ευρώπη βίωσε το κύκνειο άσμα του παπικού σκοταδισμού, τόσο στην Μεταρρύθμιση, όσο και στην αρχή της επιστημονικής έκρηξης που έγινε, με την δράση της «ιεράς Εξέτασης». Το παιχνίδι όμως είχε χαθεί για την «αγία» έδρα · εμφανίστηκαν νέοι φιλόσοφοι όπως ο Καρτέσιος και ο Σπινόζα, ο στοχασμός ελευθερώθηκε, η έλευση του Διαφωτισμού ξεκαθάρισε το τοπίο και περιόρισε την εκκλησία στο χωράφι της και μόνο. Στον αντίποδα, η ανατολική του Χριστού εκκλησία αφορίζει τους διανοητές της ενσάρκωσης του Διαφωτισμού. «Ὁ πατριαρχικὸς ἀφορισμός τοῦ 1793 (Νεόφυτος Β΄) συμπεριελάμβανε ‘’τοὺς Βολταίρους καὶ Φρανκμαζόνας καὶ Ροσσοὺς καὶ Σπινόζας’’ –τοὺς πρωτεργάτες δηλαδὴ τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης.» (πηγή: Ορθόδοξος Τύπος, 30/3/2012, «ο τεκτονισμός εις την καθ’ ημάς Ανατολήν», του πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, ομότιμου καθηγητού της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών). Η απόφαση αφορισμού του Διαφωτισμού και, ιδίως, του Βολταίρου, καθόλου τυχαία δεν ήταν. Ο ιστορικός και φιλόσοφος Βολταίρος, ήταν διάσημος για τις επιθέσεις του εις βάρος της καθολικής εκκλησίας και την υπεράσπιση της ανεξιθρησκίας, της ελευθερίας του λόγου και του διαχωρισμού εκκλησίας και κράτους, καθώς επίσης υπήρξε κορυφαίος εκπρόσωπος του ντεϊσμού, της φιλοσοφικής άποψης ότι η λογική, παρά η θεία αποκάλυψη πρέπει να τοποθετούνται στη βάση της πίστης μας στον θεό (Wikipedia). Οι απόψεις Βολταίρου, ιδίως για τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, ήταν για την ανατολική του Χριστού ορθόδοξη εκκλησία Κίνδυνος – Θάνατος, λόγος για τον οποίο το πατριαρχείο προχώρησε στον αφορισμό του. [28 χρόνια μετά τον αφορισμό της γαλλικής Επανάστασης ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε’ προχώρησε στον αφορισμό του πατριαρχείου κατά της Φιλικής Εταιρείας και του κινήματος Αλέξανδρου Υψηλάντου και Μιχαήλ Σούτσου. Έτσι μετά την γαλλική Επανάσταση το πατριαρχείο αφόρισε και την επανάσταση των ελλήνων κατά της οθωμανικής Πύλης. Την απόφαση για αφορισμό την έλαβε σώμα 72 εκπροσώπων της ρωμιοσύνης της Κωνσταντινούπολης μεταξύ των οποίων ιερείς και πολιτικοί]

Ο διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους στη Δύση, ήδη από τον Μεσαίωνα, ήταν η πραγματική αιτία που η Αναγέννηση έγινε στη Δύση. Ακολούθησε ο Διαφωτισμός. Με τον Διαφωτισμό έχουμε και την ολοκλήρωση του έργου της Αναγέννησης και της εξαιρετικής και επίπονης αυτής προσπάθειας που έγινε μέσα στον Μεσαίωνα και ελευθέρωσε το ανθρώπινο πνεύμα από τα δεσμά του φόβου και του σκότους της χριστιανικής άγνοιας. [Με αναφορές στην εξαιρετική ανάλυση ανώνυμου συγγραφέα με τίτλο «Η φιλοσοφική σκέψη στον Δυτικό Μεσαίωνα – Γιατί η Αναγέννηση έγινε στην Δύση», την μελέτη της οποίας συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όλους. Κατέβασμα από εδώ ]

[Δύο από τα σημαντικότερα γεγονότα στην Ιστορία της ανθρωπότητας συνέβησαν στις 14 Οκτ. 1529 και στις 11 Σεπτ. 1683. Είναι η πρώτη και δεύτερη αποτυχημένη πολιορκία της Βιέννης από τους τούρκους. Είναι δύο ιστορικές ημερομηνίες για την Ευρώπη και για τον Δυτικό πολιτισμό, που έπαιξαν ρόλο καθοριστικό στο να είμαστε σήμερα αυτοί που είμαστε. Αν η οθωμανική θεοκρατία του ισλάμ καταλάμβανε το «κόκκινο μήλο» όπως ο πολιορκητής Σουλεϊμάν αποκαλούσε την ηρωικά αμυνόμενη Βιέννη, αν το βάρβαρο ισλάμ της πολιτισμικής ένδειας περνούσε τα τείχη της Βιέννης, αν οι απολίτιστοι τούρκοι, το έθνος – ντροπή του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού που στο διάβα του μόνο έσφαξε, έκαψε και γκρέμισε χωρίς τίποτα ποτέ να αφήσει πίσω του που να θυμίζει το πέρασμά τους, αν τα τείχη της Βιέννης δεν άντεχαν, αν οι βιεννέζοι λαγουμιτζήδες δεν έδιναν ηρωικές μάχες στα έγκατα της γης αποτρέποντας την ανατίναξη των τειχών από τις ορδές των 5.000 οθωμανών λαγουμιτζήδων, αν ο (κακός) καιρός δεν ήταν με το μέρος της Δύσης μουλιάζοντας την τουρκική πυρίτιδα κάτω από τα βιενέζικα τείχη, οι τούρκοι θα είχαν καταλάβει όλη την Ευρώπη μέχρι τις όχθες του Ρήνου, και το θαύμα της Αναγέννησης (και στη συνέχεια του Διαφωτισμού και της Βιομηχανικής Επανάστασης) δεν θα είχε συμβεί ποτέ · σήμερα δεν θα ήμασταν εδώ που είμαστε ούτε αυτοί που είμαστε. Η απόκρουση της πρώτης και δεύτερης πολιορκίας της Βιέννης από τις ορδές των βαρβάρων έσωσε την Ευρώπη από την μουσουλμανική δουλεία και τον πολιτισμικό μαρασμό. Η 11η Σεπτεμβρίου 1683 είναι ημέρα μνήμης: η μέρα που το βάρβαρο ισλάμ ηττήθηκε στα τείχη της Βιέννης. Έτσι και η επιλογή της ημερομηνίας 11/9 για το χτύπημα στους Δίδυμους της Νέας Υόρκης καθόλου τυχαία δεν ήταν. Επελέγη από την Αλ Κάιντα συμβολικά λόγω της ήττας του ισλάμ στη Βιέννη στις 11/9/1683. Η Μάχη της Βιέννης είναι η δεύτερη σε σπουδαιότητα που όρισε τη μοίρα της Δύσης και, κατ’ επέκταση, της ανθρωπότητας όλης. Η πρώτη είναι η Μάχη του Μαραθώνα, ανάμεσα σε 6.000 ηρωικούς αθηναίους και στα μιλιούνια των βαρβάρων που συγκροτούσαν τον στρατό των περσών εισβολέων. Η ηρωική νίκη των αθηναίων όρισε το μέλλον της κλασικής Ελλάδας και, κατ’ επέκταση, της Ευρώπης και του Δυτικού Πολιτισμού.]

Ήταν το αποτέλεσμα της προσπάθειας των λατίνων μεταφραστών της μετάφρασης των Ελληνικών Γραφών από τα αραβικά, που μεταλαμπάδευσαν στη Δύση όση Ελληνική Σκέψη γλίτωσε από το ανθελληνικό μένος του Βυζαντίου, που οδήγησε στην επιστημονική επανάσταση του 16ου αι. μετά από στασιμότητα 15 αιώνων. Έτσι η Αρχαία Ελληνική Διανόηση ήλθε και πάλι στο προσκήνιο με την Αναγέννηση, που σηματοδότησε την έξοδο της ανθρωπότητας από την μοιρολατρία και στην παθητικότητα του μεσσιανικού χριστιανικού σκοταδισμού. Και κάπως έτσι φτάσαμε στην εκβιομηχάνιση στη Μεγάλη Βρετανία, κάπου στα μέσα του 16ου αι.

Ως κατακλείδα της έρευνας αυτής στο χριστιανικό έρεβος του Μεσαίωνα, κρατώ τα λόγια της Maria Dzielska: «Η καταστροφή της Βιβλιοθήκης και η δολοφονία της Υπατίας ταιριάζει τέλεια με τη θεωρία τού Gibbon ότι η εμφάνιση και εξάπλωση του χριστιανισμού υπήρξε ο αποφασιστικός παράγοντας που επέφερε την πτώση τού Ελληνικού Πολιτισμού.»

Από την Αρχαία Ελληνική Γνώση διασώθηκε μόνο το 2,5%. Αν οι εκατοντάδες χιλιάδες τόμοι τής Βιβλιοθήκης, είχαν διασωθεί, είναι σίγουρο ότι η Ιστορία της ανθρωπότητας θα ήταν τελείως διαφορετική.

Advertisements