​Αιτιοκρατία: το τέλος του χριστιανισμού

– Οι Μοίρες, οντότητες της αρχαίας ελληνικής Μυθολογίας, παριστάνονταν συνήθως ως τρεις γυναικείες μορφές που κλώθουν. Η κλωστή που κρατούν στα χέρια τους, συμβολίζει την ανθρώπινη ζωή, δεικνύοντας το πόσο μικρή και αδύναμη μπορεί αυτή να είναι.
Η πρώτη Μοίρα, η Κλωθώ (συμβολίζει και το παρόν), γνέθει το νήμα της ζωής, η δεύτερη, η Λάχεσις (το παρελθόν), μοιράζει τους κλήρους, καθορίζει τι θα «λάχει» στον καθένα (εξού και λαχείο). Η τρίτη Μοίρα, τέλος, η Άτροπος (το μέλλον), κόβει, όταν έρθει η ώρα, την κλωστή της ζωής των ανθρώπων.  

Ο Πίνδαρος πρόσθεσε στις τρεις Μοίρες την Τύχη, που θεωρεί μάλιστα ότι έχει μεγαλύτερο κύρος από τις άλλες αδελφές της. Η λέξη «μοίρα» βγαίνει από το αρχαίο ρήμα «μείρομαι» (μοιράζω), είναι δηλαδή το «μερίδιο», το κομμάτι που παίρνει ο καθένας από τη μοιρασιά ενός όλου [ειμαρμένη < αρχαία ελληνική εἱμαρμένη, μετοχή παθητικού παρακειμένου (εἵμαρμαι) του ρήματος μείρομαι < παίρνω το μερίδιό μου]. Οι Μοίρες είναι επομένως οι δυνάμεις που ευθύνονται για τα καλά και τα κακά της ζωής του κάθε θνητού, από τη γέννηση μέχρι το θάνατό του. Είναι πάντα τρεις γυναίκες, που γνέθουν για τον καθένα το νήμα της ζωής, μέχρι να τελειώσει το μαλλί ή να κοπεί απότομα. Παρουσιάζονται συνήθως στη γέννηση του μωρού, τη νύχτα μετά την τρίτη μέρα.

Η Μοίρα είναι πάνω απ’ όλα ιδιοκτησία τού Δία, γι’ αυτό και τον ονόμαζαν «Μοιραγέτη» (ηγέτη, οδηγό, αρχηγό των Μοιρών), παρόλο που εκείνη τον περιορίζει και αναγκάζεται να τη σεβαστεί. Οι Μοίρες είναι απλώς το όργανο στην υπηρεσία των θεών, που εκτελούν τη θέλησή τους. Το νήμα της ζωής το γνέθουν ουσιαστικά εκείνοι, οι οποίοι καθορίζουν τα γεγονότα, τις περιπέτειες, τον πλούτο, τον γάμο, το σπιτικό, τις χαρές, τις λύπες και το θάνατο για τον κάθε άνθρωπο. 

Οι θεοί μπορούν και έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τη μοίρα, αφού οι ίδιοι την ορίζουν στην αρχή της ζωής των θνητών. Μια τέτοια αλλαγή όμως θα είχε πολύ άσχημες συνέπειες, γιατί θα διατάρασσε την αρμονία και την τάξη. Ο Δίας, λοιπόν, μπορεί ν’ αλλάξει τη Μοίρα, μα προτιμά να μην το κάνει, γιατί κι οι άλλοι θεοί θα ζητούσαν να κάνουν το ίδιο για τους δικούς τους προστατευόμενους.  Η σύγκρουση αυτή είναι αναπόφευκτη, γιατί αφορά την ίδια τη ζωή κι αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ερωτηματικά της: ποιος είναι πιο πάνω, ο θεός ή «ό,τι είναι γραφτό να συμβεί;». Το ερώτημα απασχόλησε, όπως ήταν φυσικό, και όλους τους μεταγενέστερους ποιητές και φιλοσόφους.

– Η «Αγία Γραφή» μάς λέει ότι ο χριστιανικός θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατά τη δική του ‘εικόνα και ομοίωση’, και μια από τις ιδιότητες που έχει ο χριστιανικός θεός είναι η ελευθερία εκλογής. Όταν δημιούργησε τον άνθρωπο, του έδωσε την ίδια αυτή θαυμάσια ιδιότητα— το δώρο της ελεύθερης βούλησης.  Έτσι, ο θεός έδωσε στον άνθρωπο την ελεύθερη βούληση ως στοιχείο της ίδιας μας της φύσης. Επειδή γνώριζε τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργούσαν η διάνοια και τα συναισθήματά μας, γνώριζε ότι θα ήμασταν πλήρως ευτυχισμένοι αν είχαμε ελεύθερη βούληση. Μαζί με το δώρο της ελεύθερης βούλησης, ο θεός μας έδωσε την ικανότητα να σκεφτόμαστε, να σταθμίζουμε τα ζητήματα, να παίρνουμε αποφάσεις και να διακρίνουμε το σωστό από το λάθος. (Εβραίους 5:14, ΜΝΚ: «Αλλά η στερεή τροφή είναι για ώριμους ανθρώπους, για εκείνους που μέσω χρήσης έχουν τις δυνάμεις της αντίληψής τους γυμνασμένες για να διακρίνουν και το ορθό και το εσφαλμένο.»). Συνεπώς, η ελεύθερη βούληση επρόκειτο να βασίζεται σε νοήμονα εκλογή. Ο θαυμαστός μας εγκέφαλος σχεδιάστηκε έτσι ώστε να εργάζεται σε αρμονία με την ελευθερία εκλογής που έχουμε [πηγή: Αγία Γραφή, «Το Θαυμάσιο Δώρο της Ελεύθερης Βούλησης»]. 

Η αγία Γραφή είναι σαφής ότι δεν έχουμε μόνο την ικανότητα να επιλέγουμε, έχουμε επίσης την ευθύνη να επιλέγουμε με σύνεση. Στην Παλαιά Διαθήκη, ο θεός επέλεξε ένα έθνος (Ισραήλ) αλλά τα άτομα μέσα στο έθνος έφεραν την ευθύνη να επιλέξουν υπακοή στον θεό. Και τα άτομα εκτός του Ισραήλ μπορούσαν να επιλέξουν επίσης να πιστεύουν και να ακολουθούν τον θεό.  Στην Καινή Διαθήκη, δίνεται στους αμαρτωλούς εντολή ξανά και ξανά να «μετανοήσουν» και να «πιστέψουν» (Κατά Ματθαίον 3:2, 4:17, Πράξεις 3:19, Α΄ Ιωάννη 3:23). Κάθε πρόσκληση για μετάνοια είναι μια πρόσκληση επιλογής. Η εντολή για πίστη προϋποθέτει ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει να υπακούσει στην εντολή.

Ο Ιησούς προσδιόρισε το πρόβλημα ορισμένων άπιστων όταν τους είπε «Όμως, δεν θέλετε να έρθετε σε μένα, για να έχετε ζωή» (Κατά Ιωάννη 5:40). Προφανώς, θα μπορούσαν να πάνε αν το θέλανε, το πρόβλημά τους ήταν ότι επέλεξαν με τη βούλησή  τους να μην πάνε. «Μη πλανιέστε, ο Θεός δεν εμπαίζεται, επειδή, ό,τι αν σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει» (Προς Γαλάτες 6:7) και εκείνοι που βρίσκονται εκτός σωτηρίας είναι «χωρίς δικαιολογία» (Προς Ρωμαίους 1:20-21). Αναφερόμενος στην ελεύθερη βούληση, ο  Μέγας Βασίλειος λέει ότι «Ο Θεός προνοεί το καλύτερο στη ζωή σου, όμως το «καντήλι» της ζωής σου δεν το κρατάει Εκείνος, αλλά σου το δίνει να το κρατήσεις εσύ στα χέρια σου και Εκείνος θέλει να σε βοηθήσει και να σε στηρίξει. Αν εσύ δεν προσέξεις, σκοντάψεις και πέσεις, τότε το λάδι από το καντήλι θα χυθεί και το δοχείο θα σπάσει. Όμως για αυτό δεν θα ευθύνεται η Πρόνοια του Θεού, αλλά οι δικές σου επιλογές».

Ο άνθρωπος επιλέγει το καλό μόνο με την χάρη και τη δύναμη του θεού και η ελεύθερη βούληση γίνεται πραγματικά «ελεύθερη» με την έννοια να μπορεί να επιλέξει την σωτηρία (Κατά Ιωάννη 15:16). Είναι το άγιο Πνεύμα που εργάζεται μέσα και μέσω της βούλησης ενός ατόμου για την αναγέννησή του (Κατά Ιωάννη 1:12-13) και να δώσει σ΄ αυτόν / αυτήν μια νέα φύση «…κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό, με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας» (Προς Εφεσίους 4:24). Κατά το χριστιανικό δόγμα η σωτηρία είναι έργο του θεού. Την ίδια στιγμή, τα κίνητρα, οι επιθυμίες και οι πράξεις μας είναι εθελοντικές και είμαστε δικαίως υπεύθυνοι γι’ αυτές. «Ο πιστεύσας και βαπτισθείς σωθήσεται, ο δε απιστήσας κατακριθήσεται» (Μαρκ. 16, 16) ισχύει για όλους εκείνους που άκουσαν το κήρυγμα του ευαγγελίου του και απίστησαν.

Το βουλητικό στοιχείο είναι κυρίαρχο στο χριστιανικό δόγμα ακόμη και για τους  μ.Χ. μη χριστιανούς, αλλ’ όχι άθρησκους: τους μη χριστιανούς, ισλαμιστές, βουδιστές, ινδουιστές κλπ που δεν άκουσαν ποτέ ευαγγελικό λόγο, άρα απίστησαν ακουσίως, ο χριστιανικός θεός θα κρίνει με βάση τον έμφυτο ηθικό νόμο της συνειδήσεως και τους νόμους της θρησκείας- πίστεώς τους, αρκεί η μη προσέλευσή τους στο χριστιανισμό να οφείλεται σε άγνοια Αθέλητη, ενώ η προαίρεσή τους είναι αγαθή και ειλικρινής. «Ουκ έστι προσωπολήπτης (= δεν κρίνει μεροληπτικά) ο Θεός, αλλ’ εν παντί έθνει ο φοβούμενος Αυτόν και εργαζόμενος δικαιοσύνην δεκτός Αυτώ εστι» (Πραξ. 10, 34-35). 

Το βουλητικό στοιχείο αποτελεί  θεμέλιο του χριστιανικού δόγματος ακόμη  και για την κρίση των π.Χ. ψυχών (!), που βρίσκονταν στον Άδη (!) πριν απ’ την ανάσταση του Χριστού  ! ! Κατά το χριστιανικό δόγμα,  η κρίση των π.Χ ψυχών έγινε ήδη ανάλογα με τη στάση που πήραν στο κήρυγμα της σωτηρίας του Προδρόμου και του Κυρίου, που κήρυξαν στον… Άδη! ! Όσοι απ’ τη ζωή αυτή δεν είχαν διαστραφεί εντελώς, «πωρωθεί» πίστευσαν και σώθηκαν, ενώ οι άλλοι έμειναν σκλάβοι στη διεστραμμένη φύση τους και το Διάβολο! ! (πηγή: Βασιλείου Γ. Μπιλαλή (μοναχού Νικόδημου), θεολόγου – φιλολόγου : «Ορθόδοξη πίστη και λατρεία» , β’ Λυκείου , Οργανισμός Εκδόσεων …Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1977, σελίδες 141-150.)

Στην κριτική που ο χριστιανισμός δέχεται «Αν υπάρχει θεός γιατί οι άνθρωποι υποφέρουν τόσα δεινά», το χριστιανικό δόγμα απαντά: «Επειδή ο θεός σέβεται την ελευθερία μας, αφήνει τον κόσμο χωρίς να επεμβαίνει. Σε όσους τον δέχονται και προσαρμόζουν τη ζωή τους με τη συνταγή του, γίνεται βοηθός, οδηγός και Πατέρας. Και τους οδηγεί στη θέωση και στην αφθαρσία. Και νικούν το θάνατο. Δεν ισχύει το ίδιο για όσους δεν τον δέχονται. Αν δεν τον καλέσουμε δεν έρχεται, σεβόμενος την ελευθερία μας, επειδή με την ελεύθερη βούληση ο άνθρωπος απέκτησε ταυτόχρονα και την ικανότητα να πράττει το κακό. Αυτός είναι ο λόγος που υπάρχουν τόσα δεινά». Σύμφωνα με το χριστιανικό δόγμα, «Όταν ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο είδε όσα εποίησε και ήταν καλά λίαν», όπως η αγία Γραφή αναφέρει. Τα πάντα ήταν όπως έπρεπε. Ο άνθρωπος ήταν ελεύθερος όπως και ο θεός, πλασμένος κατ’ εικόνα θεού, και μπορούσε να σωθεί και να διορθωθεί, ακόμα και στην περίπτωση πτώσης. [πηγή: Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας].

Κατά τους επικριτές της θεολογικής παραπάνω ερμηνείας περί «ελεύθερης βούλησης» και, ταυτόχρονα, ύπαρξης «παντογνώστη  θεού», με αυτήν την εξήγηση δημιουργήθηκαν αυτόματα δύο αντιφάσεις διότι η ελεύθερη βούληση έρχεται σε αντίφαση με την παντογνωσία του θεού · ‘’Εάν ο θεός γνωρίζει εκ του προοιμίου πως θα αντιδράσει ο άνθρωπος τότε ουσιαστικά δεν υφίσταται θέμα ελεύθερης βούλησης και εάν δεν το ξέρει τότε δεν είναι παντογνώστης’’. Πρόκειται για το πλέον δύσκολο και  ακανθώδες φιλοσοφικό και θεολογικό πρόβλημα του χριστιανικού δογματισμού, το οποίο οι ερμηνευτές του χριστιανισμού  αδυνατούν να απαντήσουν πειστικά. 

– Αιτιοκρατία (ή Ντετερμινισμός) ονομάζεται η αντίληψη σύμφωνα µε την οποία οτιδήποτε πρόκειται να συμβεί είναι προκαθορισμένο από «αρχής κόσμου», δηλαδή βασίζεται στην άποψη ότι τίποτε δεν δημιουργείται τυχαία και εκ του μηδενός αλλά το καθετί έχει κάποια αιτία που µε αναγωγικές διαδικασίες (η αιτία τής αιτίας τής αιτίας…) οδηγεί πίσω, στη δημιουργία του Σύμπαντος. Το τελευταίο, λοιπόν, διέπεται από μια απόλυτη αναγκαιότητα που καθιστά το παρόν ως σύνολο γεγονότων καθορισμένων από το παρελθόν και ταυτόχρονα απόλυτο διαμορφωτή του μέλλοντος. Κάποιες από τις βασικές μορφές αιτιοκρατίας είναι η θεολογική, η μεταφυσική, η λογική και η επιστημονική (Βλ. Πελεγρίνης Θεοδόσης (2004), Λεξικό της Φιλοσοφίας, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ. 34.).

Ο όρος Ντετερμινισμός (Determinism) όπως έχει διαμορφωθεί στη σύγχρονη αντίληψη, στην Ελληνική γλώσσα αποδίδεται σήμερα με τους όρους Ετεραρχία ή Ετεροκαθορισμός και τούτο διότι ο όρος Ντετερμινισμός όπως καθιερώθηκε σήμερα διεθνώς, υποδηλώνει κατά βάση ένα θεωρητικό σύστημα που πρεσβεύει πως όλα τα αντικείμενα και όλα τα συμβάντα ενός ορισμένου κάθε φορά είδους (που εμπίπτουν βεβαίως στο ενδιαφέρον ενός επιστημονικού κλάδου) είναι εκ των προτέρων καθορισμένα (determined) είτε λόγω κάποιων νόμων (laws) είτε κάποιων δυνάμεων (forces) που τα υποχρεώνουν να παραμένουν ως έχουν. Σύμφωνα με τις αρχές του ντετερμινισμού τα πάντα στον κόσμο γίνονται με μια αιτιώδη συνάφεια –αιτιοκρατία. Κάθε γεγονός το οποίο εμπεριέχει ανθρώπινη δράση συνδέεται με αιτιώδη αλυσιδωτή σχέση με τις προγενέστερες καταστάσεις. Δεν υπάρχουν ανεξήγητα ή τυχαία γεγονότα. Η ιδέα ότι το σύμπαν αποτελεί ένα ντετερμινιστικό σύστημα έχει επιδράσει με καθοριστικό τρόπο στις Δυτικές και μη φιλοσοφικές και θρησκευτικές αντιλήψεις. (Wikipedia)

Οι πρώτοι που εισήγαγαν τη φιλοσοφία της αιτιοκρατίας (ντετερμινισμός) ήταν οι Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι Λεύκιππος και Δημόκριτος που  διατύπωσαν τη θεωρία ότι όλα στον κόσμο μπορούν να ερμηνευθούν ως συγκρούσεις των αόρατων συστατικών της ύλης τα οποία ονόμασαν άτομα. Η θεωρία αυτή είναι ταυτόσημη – στο πνεύμα αν όχι στον τύπο – με την κλασική Νευτωνική Φυσική και φαίνεται να μην αφήνει χώρο για την ελεύθερη βούληση (Wikipedia). Εξάλλου, πολύ προτού τα ζάρια χρησιμοποιηθούν στα τυχερά παιχνίδια είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούνται ως μέσο μαντείας από τους Αρχαίους Έλληνες. Οι αρχαίοι στοχαστές πίστευαν ότι οι θεοί καθόριζαν το αποτέλεσμα της κάθε ζαριάς: η φαινομενική τυχαιότητα προέκυπτε από την άγνοιά μας σχετικά με τις θείες προθέσεις. Την έννοια «Ειμαρμένη» εισήγαγαν πρώτοι οι Στωικοί οι οποίοι κυρίως τη χρησιμοποιούσαν. Οι Στωικοί, αποδεχόμενοι πλήρως την καταλυτική επίδραση της Ειμαρμένης στο προκαθορισμένο της πορείας της ανθρώπινης ζωής, επιχείρησαν να προβλέψουν το μέλλον με μεθόδους που βασίζονταν στην επιστήμη της Αστρονομίας. Στην προσπάθεια να προβλέψουν τα μελλούμενα παρατηρούσαν τους πλανήτες, τα άστρα και τους αστερισμούς, αποδίδοντας σημαντικό ρόλο στην επιστήμη της Αστρονομίας, την οποία συνέδεσαν με την Ειμαρμένη. Οι Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, όπως ο Αριστοτέλης, αλλά και γιατροί όπως ο Ηρόφιλος (4ος αιώνας π.Χ.) τοποθετούσαν έξω από το ανθρώπινο σώμα το νου και την ψυχή, δηλαδή τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες, λέγοντας ότι βρίσκονται σε άλλη διάσταση κι ότι συνδέονται με το σώμα και συγκεκριμένα με την τέταρτη κοιλία του εγκεφάλου, με κάποιο είδος νήματος. Φυσικά μιλάμε για τον διαισθητικό ή αφηρημένο νου (που μερικές φορές ονομάζεται και ανώτερος Εαυτός) και όχι για τον ρηματικό νου που παράγει καθημερινά τις σκέψεις. Ο Αριστοτέλης βλέπει το Σύμπαν σαν έναν οργανισμό, στον οποίο υπάρχει σκοπιμότητα, όπως και στους έμβιους οργανισμούς. Δεν υπάρχει τύχη στο Σύμπαν του Αριστοτέλη. Ακόμη και διαδικασίες που ενέχουν εγγενώς την τύχη εθεωρούντο προκαθορισμένες. 

«Ω, είμαι το αναγέλασμα της Μοίρας» λέει ο Ρωμαίος. Ο Ρωμαίος, έχοντας σκοτώσει τον Τυβάλτη και συνειδητοποιώντας ότι θα πρέπει να φύγει από τη Βερόνα για να γλιτώσει τον θάνατο, εξέφραζε μια άποψη κοινή στην εποχή του Σαίξπηρ: ότι είμαστε όλοι μαριονέτες και κάποια ανώτερη αρχή κινεί τα νήματα. Η τύχη – και πόσω μάλλον οι δικές μας αποφάσεις – παίζει μικρό ρόλο στην εξέλιξη των κοσμικών σχεδίων. 

Το 1670 ο Σπινόζα (1632-1677) δημοσίευσε ανώνυμα, στη λατινική γλώσσα, τη Θεολογικοπολιτική πραγματεία (Tractatus Theologico-politicus), έργο με το οποίο υποστήριξε ότι οι άνθρωποι δεν έχουν ελεύθερη βούληση. Τον ίδιο τίτλο χρησιμοποίησε αργότερα ο Βιτγκενστάιν (Tractatus Logico-Philosophicus), για να υπερασπιστεί την ελευθερία της σκέψης. Η ανωνυμία ήταν για τον Σπινόζα  απαραίτητη καθώς δώδεκα χρόνια νωρίτερα οι δημοτικές αρχές, υπό την πίεση τόσο της συναγωγής όσο και του καλβινιστικού ναού, του είχαν απαγορεύσει τη διαμονή στην πόλη αλλά και το δικαίωμα να δημοσιεύει κείμενα, κατηγορώντας τον ότι οι φιλοσοφικές του θέσεις ήταν ασύμβατες με τη θρησκευτική ορθοδοξία. Το 1656 η εβραϊκή κοινότητα τον είχε αποβάλει από τους κόλπους της και τον ίδιο χρόνο είχε εκδηλωθεί δολοφονική απόπειρα εναντίον του. Το έργο γνώρισε αξιοσημείωτη επιτυχία και πυροδότησε παθιασμένες συζητήσεις σε όλη την Ευρώπη. Ο «αθεϊσμός» του καταρχάς συνιστούσε σκάνδαλο. Κι ωστόσο ο Σπινόζα δεν δήλωνε παρά την αφοσίωσή του στην ανοχή και στη δημοκρατία. 

Κατά τον Σπινόζα οι άνθρωποι δεν έχουν ελεύθερη βούληση, αν και πιστεύουν ότι η βούλησή τους είναι ελεύθερη. Αυτή η ψευδαισθητική αντίληψη ελευθερίας προέρχεται από την ανθρώπινη συνείδηση, την εμπειρία και την αδιαφορία για τα προηγηθέντα φυσικά αίτια. Για τον Σπινόζα οι ενέργειές μας καθοδηγούνται εξ ολοκλήρου από φυσικές παρορμήσεις. Η ελευθερία είναι η ικανότητά μας να γνωρίζουμε ότι είμαστε καθορισμένοι και να καταλαβαίνουμε γιατί ενεργούμε όπως ενεργούμε. Έτσι ελευθερία δεν είναι η δυνατότητα να πούμε «όχι» σε ότι μας συμβαίνει, αλλά η δυνατότητα να πούμε «ναι» και να κατανοήσουμε πλήρως γιατί τα πράγματα ήταν υποχρεωτικό να συμβούν έτσι. Η φιλοσοφία του Σπινόζα έχει πολλά κοινά με τον Στωικισμό στον βαθμό που και οι δύο φιλοσοφίες επιδίωξαν να επιτελέσουν θεραπευτικό ρόλο, καθοδηγώντας τους ανθρώπους πώς να αποκτήσουν την ευτυχία. Εντούτοις, ο Σπινόζα διέφερε από τους Στωικούς στο ότι απέρριπτε εντελώς τον ισχυρισμό τους ότι η λογική θα μπορούσε να νικήσει το συναίσθημα. Αντίθετα, υποστήριζε, ένα συναίσθημα μπορεί να αντικατασταθεί ή να υπερνικηθεί από ένα ισχυρότερο συναίσθημα. Πιθανώς ο Σπινόζα να απορρίπτει τον Φαίδωνα του Πλάτωνα, που όριζε τη φιλοσοφία ως «μελέτη του θανάτου». Το σύστημα του Σπινόζα προβλέπει ένα θεό, που δεν κυβερνά το σύμπαν με πρόνοια, στο οποίο ο θεός μπορεί να κάνει αλλαγές, αλλά ο ίδιος ο θεός είναι το αιτιοκρατικό σύστημα, του οποίου τα πάντα στη φύση αποτελούν μέρος, ενώ  απορρίπτει άμεσα έναν υπερβατικό θεό, που αντιδρά ενεργά στα γεγονότα στο σύμπαν. Καθετί που συνέβη και θα συμβεί είναι μέρος μιας μακράς αλυσίδας αιτίου και αποτελέσματος που, σε ένα μεταφυσικό επίπεδο, οι άνθρωποι αδυνατούν να αλλάξουν. Καμία προσευχή ή ιεροτελεστία δεν θα επηρεάσει το θεό. Μόνο η γνώση του θεού, ή της ύπαρξης μέσα στην οποία ζουν οι άνθρωποι, τους επιτρέπει να ανταποκρίνονται καλύτερα στον γύρω τους κόσμο. Στο σύμπαν οτιδήποτε συμβαίνει προέρχεται από την ουσιώδη φύση των αντικειμένων, ή από το Θεό/Φύση. Δεδομένης της επιμονής του Σπινόζα σε ένα τελείως καθορισμένο κόσμο, όπου βασιλεύει η «αναγκαιότητα», το Καλό και το Κακό δεν έχουν κανένα απόλυτο νόημα. Ο κόσμος, όπως υπάρχει, φαίνεται ατελής μόνο λόγω της περιορισμένης αντίληψής μας. 

Ο Σπινόζα έζησε μια εξαιρετικά απλή ζωή ως τροχιστής φακών, απορρίπτοντας επιβραβεύσεις και τιμές σε όλη του τη ζωή, περιλαμβανομένων υψηλού κύρους θέσεων διδασκαλίας. Αρνήθηκε να αποδεχθεί ακόμη και την έδρα της Φιλοσοφίας στο φημισμένο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, που ιδρύθηκε το 1386 και είναι το παλαιότερο Πανεπιστήμιο στη Γερμανία και το τρίτο παλαιότερο στην τότε αγία ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Τα φιλοσοφικά του επιτεύγματα και ο ηθικός του χαρακτήρας έκαναν το φιλόσοφο του 20ού αιώνα Ζιλ Ντελέζ να τον αποκαλέσει «πρίγκιπα των φιλοσόφων». [«Περί της ελευθερίας της σκέψης σε ένα ελεύθερο κράτος», του  Baruch Spinoza, σε μετάφραση του Επαμεινώνδα Βαμπούλη και του Άρη Στυλιανού, εκδόσεις «Άγρα»]

Ο Νεύτωνας φανταζόταν το σύμπαν σαν μια γιγαντιαία ωρολογιακή μηχανή η οποία λειτουργούσε σύμφωνα με τους αμετακίνητους νόμους του για την κίνηση. Στο σύμπαν του Νεύτωνα όχι μόνο δεν υπάρχει θέση για την ελεύθερη βούληση αλλά ακόμη και ο όποιος θεός παίζει ένα παθητικό και περιθωριακό ρόλο. Είναι υπεύθυνος μόνο για το ότι έθεσε τις αρχικές συνθήκες. Από εκεί και πέρα το σύμπαν εξελίσσεται ντετερμινιστικά χωρίς την παρέμβασή του. Ακόμη και όταν η Νευτωνική βαρύτητα απέτυχε και ο Αϊνστάιν την αντικατέστησε με την γενική σχετικότητα, τίποτε δεν άλλαξε όσον αφορά τον ντετερμινισμό. 

«Ο θεός δεν παίζει ζάρια»: η  εμβληματική ρήση Αϊνστάιν που σηματοδοτεί την έναρξη της εντονότερης επιστημονικής αντιπαράθεσης του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού. Σύμφωνα με την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας η υλική συμπαντική πραγματικότητα δεν είναι παρά «η προβολή (το είδωλο, το καθρέφτισμα) όσων υπάρχουν στο πραγματικό τετραδιάστατο μη Ευκλείδειο και αθέατο Σύμπαν πάνω σε έναν ψεύτικο τρισδιάστατο και Ευκλείδειο χώρο που φτιάχνουν πλαστά οι αισθήσεις μας». Τον χώρο αυτό η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας ονομάζει χώρο Minkowski. Σύμφωνα με τον Αϊνστάιν το σύμπαν ουσιαστικά υπάρχει όλο μονομιάς και όλα όσα έχουν συμβεί και πρόκειται να συμβούν βρίσκονται ήδη εκεί, στο λεγόμενο τετραδιάστατο σύμπαν. Όλες οι μελλοντικές στιγμές του χρόνου έχουν ήδη τοποθετηθεί σε μια σειρά, σε μια τετραδιάστατη πραγματικότητα, τουλάχιστον κατά την άποψη της γενικής σχετικότητας.  Πρόκειται για τον απόλυτο ντετερμινισμό στην πιο καθαρή   μορφή του. Έτσι η έννοια του «χρόνου» στη σύγχρονη Φυσική τροποποιείται ριζικά έτσι ώστε, έννοιες όπως αυτές του «παρόντος», του «μέλλοντος» και του «παρελθόντος» δεν έχουν πλέον επιστημονικό νόημα. Ομοίως, δεν έχουν νόημα έννοιες όπως αυτές, του «εδώ» και του «εκεί», του «πάνω» ή του «κάτω». Στο Σύμπαν της σύγχρονης επιστημονικής πραγματικότητας το «εδώ» είναι «παντού» και το «τώρα» ταυτίζεται με το «χθες» και το «αύριο». Όπως αναφέρει ο Αϊνστάιν: «Για εμάς τους ορκισμένους φυσικούς η διάκριση ανάμεσα στο παρελθόν το παρόν και το μέλλον είναι μόνο μια πεισματάρικη ψευδαίσθηση». [Δρ. Μάνος Δανέζης, αστροφυσικός του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών,  «Ζούμε σ’ ένα matrix… η ανατροπή είναι ζήτημα χρόνου» («Η ψευδαίσθηση του αισθητού κόσμου»), Ηώ Αναγνώστου, “Δεν Έχεις Ελεύθερη Βούληση”].

Η χριστιανική θεολογία απορρίπτει το ντετερμινισμό. Για το χριστιανικό δόγμα η σωτηρία του ανθρώπου θεωρείται, ως προελέχθη, αποτέλεσμα δύο παραγόντων, της θείας χάριτος και της ελεύθερης ανθρώπινης βούλησης. Για τον χριστιανισμό η αιτιοκρατία είναι επικίνδυνη. Απορρίπτει την απόλυτη αιτιοκρατία προτάσσοντας την ελεύθερη βούληση, την ικανότητα του ανθρώπου να επιλέξει ή να απορρίψει τη σωτηρία του χριστιανικού θεού. Σφοδρή κριτική στην αιτιοκρατία άσκησαν, επίσης, πατέρες της χριστιανικής εκκλησίας, όπως ο Πελάγιος και ο Γρηγόριος Νύσσης.

Στο πανάρχαιο φιλοσοφικό ζήτημα «Εάν ο θεός γνωρίζει εκ του προοιμίου πως θα αντιδράσει ο άνθρωπος τότε ουσιαστικά δεν υφίσταται θέμα ελεύθερης βούλησης και εάν δεν το ξέρει τότε δεν είναι παντογνώστης», που αποτελεί το πιο ακανθώδες φιλοσοφικό και θεολογικό πρόβλημα του χριστιανισμού, ο ιερός Αυγουστίνος, από το θεολογικό πεδίο, υποχρεώνεται να εισάγει την έννοια δύο αντιφατικών μεταξύ τους όρων, της ελευθερίας της βούλησης και του «απόλυτου προορισμού» (Βλ. Windelband W. – Heimsoeth H., Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, μτφ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, Αθήνα: Μ.Ι.Ε.Τ., 2001, Β’ τόμος, σ. 33 – 36), τείνοντας όμως  θεολογικά προς την «θεία αιτιοκρατία». Μιλώντας ο Αυγουστίνος για «απόλυτο προορισμό» εννοεί τη θεωρία σύμφωνα µε την οποία ο θεός έχει εξαρχής αποφασίσει ποιοι από τους ανθρώπους είναι οι εκλεκτοί και θα σωθούν και ποιοι είναι αυτοί που θα καταδικαστούν αιώνια. Κατά τη θεολογική έννοια του «απόλυτου προορισμού» του αγίου Αυγουστίνου, «Όσοι σώζονται δεν πάνε στον ουρανό επειδή είναι ‘καλοί’, αφού ολόκληρο το ανθρώπινο γένος είναι διεφθαρμένο, αλλά επειδή η επενέργεια της θείας χάριτος τούς καθιστά άσπιλους. ∆εν υπάρχει καµιά δικαιολογία για το ότι άλλοι σώζονται και άλλοι τιμωρούνται. Αυτό είναι συνέπεια της (αναιτιολόγητης) εκλογής του Θεού και τόσο η καταδίκη όσο και η σωτηρία αποτελούν μαρτυρία της αγαθότητάς Του, αφού η πρώτη καταδεικνύει τη δικαιοσύνη Του και η δεύτερη την ευσπλαχνία Του» (πηγή: περιοδικό «Μέθεξη»).

Στην προσπάθειά του ο Πελάγιος να μετριάσει κάπως τον ντετερμινισμό της θεολογίας του «απόλυτου προορισμού» του ιερού Αυγουστίνου, ισχυρίστηκε πως η θεία χάρη τον µόνο ρόλο που μπορεί να παίξει είναι αυτός του επίκουρου και συμπαραστάτη στη δοκιμασία που υφίσταται ο άνθρωπος όταν, κάνοντας χρήση της ελεύθερης βούλησής του, επιλέγει το αγαθό αποφεύγοντας το κακό. Ο Αυγουστίνος κατάφερε τελικά, µε τις συνόδους της Καρχηδόνας (411 και 418) και της Ρώμης (417), να καταδικάσει τον Πελάγιο ως αιρετικό. Επιπλέον, ο Γρηγόριος Νύσσης, από τους εξέχοντες πατέρες της ανατολικής χριστιανικής εκκλησίας, στο λόγο του «Κατά Ειμαρμένης» συμπυκνώνει την αντί – αιτιοκρατική διδασκαλία της εκκλησιαστικής παράδοσης. Ο λόγος αυτός αποτελεί μια λεπτομερή εξιστόρηση της αντιπαράθεσης του µε έναν Εθνικό – Στωικό φιλόσοφο για το αν υφίσταται η ελευθερία της βούλησης ή αν πράγματι υπάρχει αυτή η περιβόητη Ειμαρμένη που καθορίζει τον κάθε άνθρωπο από τη στιγμή της γέννησής του. Η συζήτηση, αρκετά γενική στην αρχή, επικεντρώνεται στα ουράνια σώματα και στην κίνηση αυτών, ως λίκνο της Ειμαρμένης, µε τον Γρηγόριο να αμφισβητεί τη σύνδεση της κίνησης των ουράνιων σωμάτων µε την υπόσταση κάθε ανθρώπου και των αποφάσεων αυτού, υποστηρίζοντας τη χρήση της ελεύθερης βούλησής του ανθρώπου να επιλέξει μεταξύ του Καλού και του Κακού (βλ. Γρηγόριος Νύσσης (1979), Κατά Ειμαρμένης, Θεσσαλονίκη: Γρηγόριος ο Παλαμάς, σ. 163 – 209). 

[Η ορθολογική και φιλοσοφική σκέψη ήταν απαγορευμένη στο Βυζάντιο. Κάθε αναφορά στην Κλασική Ελληνική Διανόηση συνεπαγόταν κατάρες, αφορισμούς και διώξεις. Οι ελληνόφωνοι υπήκοοι του Βυζαντίου είχαν αποκοπεί βίαια από το Ελληνικό Ιδεώδες. Τα Μαθηματικά απαγορεύθηκαν ως έργο του σατανά,  η Ελληνική Σκέψη και Φιλοσοφία αφανίστηκε με το κλείσιμο των Φιλοσοφικών Σχολών, ενώ τη θέση της Φιλοσοφίας πήρε ο σχολαστικισμός (δηλαδή η υποταγή της Φιλοσοφίας στο ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα). Ένας από τους ελάχιστους βυζαντινούς φιλοσόφους του Μεσαίωνα με φιλοσοφική ορθολογική σκέψη ως προς τη διερεύνηση  θρησκευτικών ζητημάτων που άπτονται εκκλησιαστικών δογμάτων, ήταν ο  Ιωάννης ο Ιταλός (1025 – 1090),  βυζαντινός φιλόσοφος  που επηρεάστηκε από τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα. Κατείχε την έδρα της φιλοσοφίας στο Πανδιδακτήριο της Κωνσταντινούπολης, ενώ υπήρξε αξιωματούχος της βυζαντινής αυλής και πρεσβευτής. Οι ορθολογικές θέσεις του προκάλεσαν σημαντική αντίδραση στην κοινωνία της εποχής, με αποτέλεσμα να αποδοκιμαστούν από την εκκλησιαστική σύνοδο του  1077. Το 1082 δικάστηκε και κρίθηκε ένοχος από σύνοδο στην οποία συμμετείχαν ο πατριάρχης Ευστράτιος Γαριδάς, ο αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός και άλλοι εκκλησιαστικοί και κοσμικοί παράγοντες. Την Κυριακή της ορθοδοξίας – το 1082- διαβάστηκε από τον άμβωνα της Αγιάς Σοφιάς ο αναθεματισμός του:  «–Ανάθεμα στους Έλληνες και όσους τους διδάσκουν. Ανάθεμα σε όσους δεν πιστεύουν στα θαύματα και την Ανάσταση. Ανάθεμα σε όσους πιστεύουν στην αιωνιότητα της Ύλης, τη Διαλεκτική, τον Πλάτωνα και μελετούν τους Έλληνες!». Αμέσως μετά ο Αλέξιος Κομνηνός, που είχε βράσει ζωντανό τον αρχηγό των Βογόμιλων- Θεόφιλων, τον έκλεισε ισόβια σε μοναστήρι. Το Συνοδικό, το οποίο διαβάζεται στην ανατολική ορθόδοξη εκκλησία κατά την Κυριακή της ορθοδοξίας περιέχει έντεκα αναθέματα με τίτλο του σχετικού κεφαλαίου «Του Ιταλού Ιωάννου. Κεφάλαιον ια΄». (Wikipedia , άρθρο του Νίκου Λακόπουλου με τίτλο  «Κράτος, Πολιτική και Εκκλησία: Ποιος είναι ο εχθρός» – μια περιεκτική σύνοψη του βυζαντινού σκότους και ερέβους, το οποίο αξίζει να διαβαστεί ολόκληρο, εδώ   .  Κατάλογος με τα ΑΝΑΘΈΜΑΤΑ, ΤΙΣ ΚΑΤΆΡΕΣ και τα  ΥΒΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΆ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ,  όσα δλδ χρησιμοποιεί και εγκρίνει ΣΉΜΕΡΑ ή Εκκλησία τής Ελλάδος, εδώ .]

– Στις 6 Ιουλίου 2017,  σε άρθρο με τίτλο ‘’The mystery behind Greece’s temples’’ που δημοσίευσε το έγκυρο βρετανικό δίκτυο BBC αναφέρει ότι, «Η ιδέα του τριγωνισμού του αρχαίου ελληνικού κόσμου δεν είναι καινούργια, αλλά μάλλον ένα παράδειγμα ‘‘ιερής γεωγραφίας’’, ή πώς τα λατρευτικοί χώροι τοποθετήθηκαν σύμφωνα με την αστρονομία ή τη μυθολογία. «(…) «Ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο σχηματίζει τέλειο ισοσκελές τρίγωνο με το ναό του Ηφαίστου στην Αθήνα και το ναό της Αφαίας Αθηνάς στην Αίγινα. Ο Απόλλων στους Δελφούς, η Αφαία στην Αίγινα και ο Παρθενώνας, τα ίδια: όλα σχηματίζουν τέλειο ισοσκελές τρίγωνο’’! (…) Ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα λέγεται ότι σχηματίζει ισοσκελή τρίγωνα με αρκετούς άλλους ναούς σε ολόκληρη την Ελλάδα». Το δημοσίευμα του BBC αναφέρεται επίσης “(…) σε 12 τομείς του αρχαίου ελληνικού χώρου που αντανακλούν τα 12 σημεία του ζωδιακού κύκλου, με το Μαντείο των Δελφών ως ομφαλό ή «ομφαλός» της ηπειρωτικής Ελλάδας’’ [BBC, 6 July 2017: ‘’The mystery behind Greece’s temples’’]

Αν και το τρίγωνο που σχηματίζουν ο Παρθενώνας στην Ακρόπολη των Αθηνών, ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο και ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα, που είναι ευρύτερα γνωστό ως το «Ιερό Τρίγωνο της Αρχαιότητας» και στο οποίο αναφέρεται το BBC ως τη γνωστότερη και πιο μελετημένη περίπτωση τριγωνισμού Ελληνικών ναών, τείνει ισοσκελές, ωστόσο το γεωδαιτικό αυτό τρίγωνο απέχει αρκετά από το να χαρακτηριστεί “Τέλειο Ισοσκελές” · η διαφορά των ίσων πλευρών του είναι 456,16 μ. σε έκταση 628.667.779 τετραγωνικών μέτρων, δλδ απόκλιση των ίσων πλευρών του τριγώνου 1,0182551978%. Από την εμπειρία που έχω αποκομίσει από την ενασχόλησή μου με τον τριγωνισμό των Ελληνικών ναών, ως ακριβής γεωδαιτικός τριγωνισμός μεταξύ Ελληνικών ναών νοείται ο τριγωνισμός με μηδενική απόκλιση της απόστασης που καλύπτουν οι γεωδαισιακές γραμμές που αποτελούν ίσα σκέλη τριγώνου που σχηματίζεται μεταξύ τριών ναών, ακόμα κι αν οι αποστάσεις μεταξύ των ναών είναι δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα. 

Τέλειο Ισοσκελές είναι το τρίγωνο με κορυφή το ναό της Αφαίας στην Αίγινα, και πλευρές έως (α) το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο (44.785,29 μ.) και (β) το ναό της Αρτέμιδας στη Βραυρώνα (44.785,47 μ.). [Βλ. εικόνα]. Είναι η τελειότητα του γεωδαιτικού τριγωνισμού των Ελληνικών ναών.

Την τελειότητα του γεωδαιτικού τριγωνισμού των Ελληνικών ναών ανέδειξε και η ελληνική έκδοση της HuffPost στις 6 Ιουλίου 2017. Σε δημοσίευμά της με τίτλο «Τα ιερά τρίγωνα της Αρχαίας Ελλάδας στο BBC. Το μυστήριο πίσω από την τοποθεσία του κάθε ναού», αναφέρει ότι ‘’Η συζήτηση γύρω από το  θέμα του τριγωνισμού των αρχαίων Ελληνικών ναών σε μέσα ενημέρωσης όπως το BBC, ίσως να αποτελέσει και την αφορμή για να διευρυνθεί το φάσμα των ενδιαφερόντων των αστρονόμων, αλλά και των αρχαιολόγων, και ίσως να συσταθεί ένας νέος επιστημονικός κλάδος’’ [HuffPost  Greece , «Τα ιερά τρίγωνα της Αρχαίας Ελλάδας στο BBC. Το μυστήριο πίσω από την τοποθεσία του κάθε ναού»]. 

Η αναφορά της ελληνικής έκδοσης της HuffPost σε “σύσταση ενός νέου επιστημονικού κλάδου σχετικού με τον τριγωνισμό των αρχαίων Ελληνικών ναών’’ πιθανόν να είναι σχετική με την (πρώιμη)  εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου της «Αρχαιολογικής Γεωδαισίας» που δημοσιεύθηκε στην επίσημη σελίδα της Καναδικής Διαστημικής Υπηρεσίας (Canadian Space Agency): «Ένας 15χρονος Καναδός από το Κεμπέκ ανακάλυψε μία χαμένη πολιτεία των Μάγια εφαρμόζοντας τη γεωδαιτική θεωρία του που θέλει τον πολιτισμό αυτόν να επιλέγει την τοποθεσία όπου θα οικοδομήσει τις πόλεις του με βάση το σχήμα των αστερισμών όπως οι αυτοί αποτυπώνονται γεωδαιτικά στους ψηφιακούς χάρτες της Google, σε έναν συσχετισμό που κανείς επιστήμονας δεν είχε σκεφτεί μέχρι σήμερα». [πηγή: Καναδική Διαστημική Υπηρεσία]

– Είχαν οι Αρχαίοι Έλληνες ελεύθερη βούληση όταν επέλεγαν τις θέσεις  που κτίστηκαν ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα, ο ναός της Βραυρωνίας Αρτέμιδας στη Βραυρώνα και ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο έτσι που δημιουργούν Τέλειο γεωδαιτικό ισοσκελές τρίγωνο? Υπάρχει ελεύθερη βούληση? Η θέση της σύγχρονης  Επιστήμης:

Πόσο ελεύθερες και συνειδητές είναι οι καθημερινές επιλογές μας; Από τη φιλοσοφία μέχρι την κβαντική φυσική και από τη βιοκυβερνητική μέχρι τη νευροψυχολογία, η σύγχρονη επιστημονική έρευνα απεργάζεται μια ιδιαίτερα περίεργη και ανοίκεια εικόνα του ανθρώπου: όχι ως ενός ενσυνείδητου δράστη ικανού να επιλέγει ελεύθερα αυτό που επιθυμεί, αλλά ως μιας θλιβερής βιολογικής μαριονέτας η οποία κινείται από τα αόρατα νήματα των γονιδίων και των ασυνείδητων εγκεφαλικών επιταγών.

Μέχρι πρόσφατα διαθέταμε μόνο υπερφυσικές και μεταφυσικές απαντήσεις στο πανάρχαιο αλλά θεμελιώδες ερώτημα: από τι εξαρτάται η τυπικά ανθρώπινη ικανότητά μας να επιλέγουμε συνειδητά και να δρούμε ελεύθερα; 

Κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ωστόσο, άρχισαν να εμφανίζονται δειλά – δειλά ορισμένες πιο ρεαλιστικές και κυρίως εμπειρικά ελέγξιμες επιστημονικές εξηγήσεις σχετικά με το πώς αναδύεται η «ελεύθερη βούληση».Πιο πρόσφατα, μάλιστα, η εντυπωσιακή ανάπτυξη των τεχνικών απεικόνισης των δομών και των λειτουργιών του εγκεφάλου φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για μια αμιγώς φυσιοκρατική προσέγγιση: οι εκδηλώσεις της ανθρώπινης ελευθερίας βουλήσεως εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό και ίσως καθορίζονται από τη λειτουργία του εγκεφάλου μας!

Πράγματι, ολοένα και συχνότερα οι έρευνες των νευροεπιστημόνων και των γνωσιακών ψυχολόγων αποκαλύπτουν ότι πίσω και κάτω από τις συνειδητές και φαινομενικά προσωπικές επιλογές μας κρύβονται κάποιες αδιαφανείς – και άρα μη συνειδητές- εγκεφαλικές διεργασίες οι οποίες προκαθορίζουν αυτό που εμείς, εκ των υστέρων, θεωρούμε ότι έχουμε επιλέξει. Αν όμως ορισμένες εγκεφαλικές δομές επιλέγουν πράγματι για μας και πριν από εμάς, τότε η ανθρώπινη ελευθερία βουλήσεως δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ψευδαίσθηση που δημιουργεί ο νους μας: ένα καθησυχαστικό κατασκεύασμα που διασφαλίζει και επιβεβαιώνει την ενότητα του «εαυτού» μας.

Οι πρώτες σαφείς νευροψυχολογικές ενδείξεις υπέρ αυτής της μάλλον δυσάρεστης υποψίας προέκυψαν από τα περίφημα πειράματα του Benjamin Libet στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Με σειρά πειραμάτων, που θεωρούνται πλέον κλασικά, ο B. Libet παρακολούθησε μέσω ενός ηλεκτροεγκεφαλογράφου την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου πολλών εθελοντών, το κρανίο των οποίων είχε συνδέσει μέσω ηλεκτροδίων στον ηλεκτροεγκεφαλογράφο (EEG). Ζήτησε λοιπόν από τους εθελοντές να κουνήσουν, όποτε αυτοί το αποφάσιζαν, τα δάκτυλα ενός χεριού, τους μυς των οποίων παρακολουθούσε ταυτόχρονα μέσω ενός ηλεκτρομυογράφου (EMG). Έτσι κατάφερε να δείξει ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα, που καταγραφόταν από τον EEG, προηγείτο σαφώς από την εσκεμμένη κίνηση του χεριού, που καταγραφόταν από τον EMG. Για την ακρίβεια, τα εγκεφαλικά κέντρα που αποφασίζουν την κίνηση του χεριού ενεργοποιούνται μισό δευτερόλεπτο (550 χιλιοστά του δευτερολέπτου) προτού ο εθελοντής αποφασίσει «συνειδητά» αυτήν την κίνηση. Με άλλα λόγια, οι δομές του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνες για την οποιαδήποτε σωματική κίνηση ενεργοποιούνται προτού εμείς το «αποφασίσουμε» συνειδητά και δώσουμε εντολή γι’ αυτήν την εκούσια κίνηση!

Μετέπειτα εντοπιστικές μελέτες, τόσο σε φυσιολογικά άτομα όσο και σε άτομα που έπασχαν από κάποια νευρολογική κινητική διαταραχή, έδειξαν ότι το εγκεφαλικό υπόστρωμα των διεργασιών της ελεύθερης βούλησης, μολονότι είναι αρκετά ευρύ, εντοπίζεται κυρίως στον κατώτερο βρεγματικό φλοιό των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, ενώ περιλαμβάνει και βαθύτερες προκινητικές δομές. Αυτές οι εγκεφαλικές δομές προάγουν τις μη συνειδητές διεργασίες που καθορίζουν, κατόπιν εορτής, τις συνειδητές «επιλογές» ή τις κινητικές «αποφάσεις» μας. «Ο άνθρωπος δεν έχει ελεύθερη βούληση» υποστήριξε ο Daniel Wegner, ο πολυβραβευμένος Αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος και καθηγητής ψυχολογίας στο Harvard. «Η ελεύθερη βούληση είναι μια αυταπάτη, μια ψευδαίσθηση του ανθρώπου».

Οι περισσότερες από τις πιο πρόσφατες μελέτες σχετικά με το εγκεφαλικό υπόστρωμα και τους βιοψυχολογικούς μηχανισμούς της ανθρώπινης «ελεύθερης βούλησης» βασίστηκαν κυρίως στις απεικονιστικές τεχνικές της λειτουργικής Μαγνητικής Τομογραφίας (fMRI). Στο πεδίο αυτό πρωτοποριακές είναι οι μελέτες του Jon-Dylan Haynes και των συνεργατών του, στο Κέντρο Μπερνστάιν για την υπολογιστική νευροεπιστήμη στο Βερολίνο.Σε μια έρευνα του 2014, ο Haynes ζήτησε από αρκετούς εθελοντές να επιλέξουν συνειδητά είτε να προσθέσουν είτε να αφαιρέσουν δύο αριθμούς, ενώ όλες οι εγκεφαλικές διεργασίες της επιλογής τους καταγράφονταν από έναν ισχυρό λειτουργικό τομογράφο. Έτσι, διαπίστωσε ότι στον εγκέφαλο των εθελοντών εμφανίζονταν πρότυπα ενεργοποίησης νευρωνικών κυκλωμάτων, τα οποία του επέτρεπαν να προβλέπει επακριβώς αν οι εθελοντές θα επέλεγαν να κάνουν πρόσθεση ή αφαίρεση. Αυτά τα πρότυπα νευρωνικής ενεργοποίησης εμφανίζονταν απαρέγκλιτα 4 δευτερόλεπτα πριν οι εθελοντές επιλέξουν συνειδητά τη μαθηματική πράξη που θα εκτελούσαν!

Σχολιάζοντας αυτά τα εντυπωσιακά δεδομένα, ο Haynes γράφει σε σχετικό άρθρο του στο επιστημονικό περιοδικό «New Scientist»: «Οι αποφάσεις μας καθορίζονται σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο πολύ πριν μπει στο παιχνίδι η συνείδηση». Και καταλήγει: «Απ’ ό,τι φαίνεται, τις αποφάσεις τις παίρνει ο εγκέφαλος πριν από το πρόσωπο». [«Το δίλημμα της μαριονέτας: η ελεύθερη βούληση και τα δεινά της», ιστότοπος Αντικλείδι, Επιστήμη, Ψυχολογία/Φιλοσοφία]

Υποψιασμένος ο άγιος Αυγουστίνος από το βάθος της Στωικής Σκέψης και φοβούμενος την επιστημονική πρόοδο στα βάθη των αιώνων,  εντόπισε έγκαιρα το θανάσιμο για τον χριστιανισμό κίνδυνο της αιτιοκρατίας. Επηρεασμένος από την Στωική Σκέψη οραματίστηκε τη μέρα που το επιστημονικό περιοδικό «New Scientist» θα δημοσίευσε την επιστημονική θέση σύμφωνα με την οποία «Οι αποφάσεις μας καθορίζονται σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο πολύ πριν μπει στο παιχνίδι η συνείδηση». Αν ο χριστιανικός θεός δεν είχε κατασκευαστεί στη σύνοδο της Νίκαιας, θα ήταν η θεολογική ερμηνεία του Αυγουστίνου η επιστημονικά ορθή: ‘’Η θεία χάρη που καθιστά άσπιλους όσους προορίστηκε να σωθούν έχει αποφασιστεί από το θεό και δεν εξαρτάται από την βούληση του πιστού’’. Η «θεία αιτιοκρατία» του Αυγουστίνου, η θεολογική δλδ ερμηνεία τού χριστιανικού δόγματος στη βάση τού «απόλυτου προορισμού», της θεωρίας σύμφωνα µε την οποία ο θεός έχει εξαρχής αποφασίσει ποιοι από τους ανθρώπους είναι οι εκλεκτοί και θα σωθούν και ποιοι είναι αυτοί που θα καταδικαστούν αιώνια, αναδεικνύει τον άγιο Αυγουστίνο στην εμβληματικότερη μορφή του χριστιανισμού.

– Αντί-αιτιοκρατικό είναι το θεμέλιο του χριστιανικού δόγματος για τη ζωή, αντί-αιτιοκρατικό είναι και για το θάνατο

Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι δεν χανόμαστε με τον θάνατό μας. Ο  Σωκράτης στον διάλογο περί αθανασίας στο έργο του Πλάτωνος «Φαίδων» λέγει: «Επιόντος θανάτου επί τον άνθρωπον το μεν θνητόν, ως έοικεν αυτώ, αποθνήσκει, το δ’ αθάνατον και αδιάφθορον οίχεται απιόν». Όταν έρχεται δηλαδή ο θάνατος στον άνθρωπο, τον μεν θνητό συστατικό του, δηλαδή το σώμα του, όπως του αρμόζει, πεθαίνει, το αθάνατο όμως συστατικό του, δηλαδή η ψυχή του, αποχωρίζεται και φεύγει. Πάλι ο Σωκράτης σε άλλο έργο του Πλάτωνος («Φαίδρος») έλεγε «ψυχή πάσα αθάνατος». Η ψυχή είναι αθάνατη, δεν πεθαίνει. «Ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο, παρά ο διαχωρισμός δύο πραγμάτων, του ενός απ’ το άλλο, δηλαδή της ψυχής απ’ το σώμα (Πλάτωνας , 524Β)». «Ο, τι πεθαίνει δε χάνεται, αλλά μένει μέσα στη φύση» (Μάρκου Αυρήλιου , Τα εις Εαυτόν Η,ιη), «Τίποτα δε διαφέρει ο θάνατος απ’ τη ζωή» (Θαλής , Διογ. Λαερτ. Βιοι Φιλοσ.Ι,35), «Ο θάνατος τότε θα έλθει, όποτε οι Μοίρες ορίσουν» (Καλλίνος , Ανθολ. Στοβαίου ΝΑ,19). Ο Σωκράτης διαβεβαιώνει: «Ούτε τους ζωντανούς  λοιπόν αφορά ο θάνατος ούτε τους πεθαμένους, αφού για εκείνους δεν υπάρχει, ενώ αυτοί οι τελευταίοι δεν έχουν πια υπόσταση», υπονοώντας ότι το γεγονός που οι άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε ως βιολογικός θάνατος δεν είναι παρά πλάνη της αντίληψής μας (Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, Θ.Κ. Στεφανόπουλου, Στ. Τσιτσιρίδη, Λ.  Αντζουλή, Γ. Κριτσέλη). Και ο Ερμής ο Τρισμέγιστος αποφαίνεται: «Ούτε γεννήθηκε, ούτε υπάρχει κάτι νεκρό στο κόσμο, ούτε θα υπάρξει ποτέ». Και για να μας διαλύσει κάθε πιθανή παρανόηση, διευκρινίζει: «Τίποτε από όσα υπάρχουν στον κόσμο, δεν θα χαθεί ποτέ». Πρόκειται για τη μεταφυσική  Στωική και Πλατωνική (κυρίως) Φιλοσοφία πάνω στην οποία κατασκευάστηκε το χριστιανικό δόγμα στη σύνοδο της Νίκαιας. 

[Ο Νίτσε ονόμασε τον Πλάτωνα «προϋπάρξαντα χριστιανό», ενώ ο Ένγκελς τον θεωρεί τον μεγάλο πρόδρομο του χριστιανισμού. Ο άγιος Αυγουστίνος είπε «ο πλατωνισμός είναι ο προθάλαμος του χριστιανισμού». Αυτή η άποψη συνεχίστηκε από τον Ντιντερό και τον Ρουσσώ (First Discourse, 1751). Η εκτεταμένη αγιογράφηση των αγίων…  Πλάτωνα και Σωκράτη (!) η μορφή των οποίων διακοσμεί πλήθος χριστιανικών ορθοδόξων ναών, δεν αποτελεί παρά την αναγνώριση της συμβολής της Πλατωνικής και Στωικής Σκέψης στην κατασκευή της  χριστιανικής κοσμοθεωρίας.] 

Κατά το αντι-αιτιοκρατικό χριστιανικό δόγμα, ο θεός μέσα στην άρρητη πρόνοιά του οικονόμησε, ώστε να είναι άγνωστη η ώρα του θανάτου για τον κάθε άνθρωπο. Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να προβλέψει το θάνατο. Για το χριστιανικό δόγμα, ο θάνατος είναι υπόθεση αποκλειστικά του θεού. Για το θάνατο των χριστιανών είναι ο χριστιανικός θεός που αποφασίζει τον τόπο και το χρόνο και τον τρόπο. Διότι σύμφωνα με την ορθόδοξη θεολογία, αν ο άνθρωπος γνώριζε πότε θα πεθάνει, δεν θα σταματούσε να αμαρτάνει και να μην αδιαφορεί για την αρετή (αρχιμανδρίτης Εφραίμ, Ο αιφνίδιος θάνατος από θεολογικής απόψεως). Το άγνωστο της ώρας του θανάτου κρατεί τον πιστό σε μία διαρκή ετοιμότητα και εγρήγορση. «Γρηγορείτε ουν ότι ουκ οίδατε ποία ώρα ο Κύριος υμών έρχεται» (Ματθ. 24,42) είτε διά του θανάτου είτε διά της δευτέρας παρουσίας του.  

Ως ανωτέρω ελέχθη η θεωρία του ντετερμινισμού υποστηρίζει, αντίθετα με τον χριστιανισμό, ότι το Σύμπαν διέπεται από μια απόλυτη αναγκαιότητα που καθιστά το παρόν ως σύνολο γεγονότων καθορισμένων από το παρελθόν και ταυτόχρονα απόλυτο διαμορφωτή του μέλλοντος. Το αυτό υποστηρίζει και η νευτώνεια Φυσική. Η νευτώνεια μηχανική μάς δίνει (θεωρητικά) τη δυνατότητα, μέσω ενός πανίσχυρου υπερ-υπολογιστή, να προβλέψουμε όλα τα μελλοντικά γεγονότα, συνεπώς και τον θάνατο. Σύμφωνα με τον Νεύτωνα, το σύμπαν μοιάζει με ένα γιγαντιαίο ρολόι, που το κούρδισε ο θεός στην αρχή του χρόνου και μετά το άφησε να χτυπά με βάση τους δικούς του νόμους. Τα παραπάνω ισχύουν και μετά την αντικατάσταση της νευτωνικής βαρύτητας με τη θεωρία της  γενικής σχετικότητας. Σύμφωνα με τον Αϊνστάιν το σύμπαν ουσιαστικά υπάρχει όλο μονομιάς και όλες οι μελλοντικές στιγμές του χρόνου έχουν ήδη τοποθετηθεί σε μια σειρά, σε μια τετραδιάστατη πραγματικότητα. Στην προδιαγεγραμμένη σειρά της τετραδιάστατης πραγματικότητας είναι ήδη τοποθετημένος και κάθε μελλοντικός θάνατος. Πρόκειται για τον απόλυτο ντετερμινισμό του γεγονότος που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ως ‘βιολογικός θάνατος’ στην καλύτερη μορφή του.

Αν η ντετερμινιστική θεωρία της αιτιοκρατίας είναι  βάσιμη, αν στην προδιαγεγραμμένη σειρά της τετραδιάστατης πραγματικότητας είναι ήδη τοποθετημένο κάθε μελλοντικό γεγονός, όπως ο Αϊνστάιν είπε, αν η Ελεατική Σκέψη έχει δίκιο και ‘Ο κόσμος των αισθήσεων δεν είναι παρά μια εικονική φαντασμαγορία’, αν ‘Το Όν δεν υπάρχει και τίποτα από αυτά που σκεπτόμαστε και αντιλαμβανόμαστε δεν υπάρχει’, όπως ο Γοργίας υποστήριξε, αν ‘Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ελάχιστα πράγματα, απλές σκιές αυτών που πραγματικά υπάρχουν’, όπως ο Πλάτων υποστήριξε, αν η θεωρία της εικονικής πραγματικότητας της Bank of America αποδειχθεί βάσιμη, αν ‘Η υλική  πραγματικότητα είναι η προβολή (το είδωλο, το καθρέφτισμα) όσων υπάρχουν στο πραγματικό τετραδιάστατο μη Ευκλείδειο και αθέατο Σύμπαν πάνω σε έναν ψεύτικο τρισδιάστατο και Ευκλείδειο χώρο που φτιάχνουν πλαστά οι αισθήσεις μας’, όπως η  Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας υποστηρίζει,  τότε το γεγονός που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ως ‘’βιολογικός θάνατος’’, είναι στην πραγματικότητα η μεταβολή κατάστασης της πληροφορίας, όπως η τελευταία γίνεται αντιληπτή από τις (περιορισμένες) αισθήσεις του «ζώντος»· η κατανόηση και ανάκτηση της πληροφορίας που μεταβλήθηκε επιφέροντας το γεγονός που η ανθρώπινη νόηση αντιλαμβάνεται ως  ‘’βιολογικός θάνατος», θα επιτρέψει τη διασύνδεση του κόσμου των «νεκρών» με τον κόσμο των «ζωντανών». Εξάλλου, όπως η Ελληνική Μυθολογία, το Ευαγγέλιο την Νέας Εποχής διδάσκει, η κάθοδος ζωντανών στον  κόσμο των ψυχών  και η επιστροφή από τον Άδη  πίσω στον κόσμο των ζωντανών, είναι απολύτως εφικτή. [ Ό.τι η Μυθολογία είπε χιλιάδες χρόνια πριν, έρχεται χιλιάδες χρόνια μετά να επιβεβαιώσει η ανθρώπινη επιστήμη ως ‘’ μαθηματικό γεγονός’’, μέσω της γεωδαισίας των Διδύμων, όπως αποδεικνύει ο μύθος της δύστυχης Νιόβης, ο συναρπαστικός και συνάμα γοητευτικός μύθος του πλουτοδότη ποταμού Αλφειού και της πανέμορφης νύμφης Αρέθουσας, κ.ά. Μύθος και γεωδαισία της Νιόβης, εδώ  . Μύθος και γεωδαισία Αλφειού ποταμού και νύμφης  Αρέθουσας, εδώ ] 

Σε ντετερμινιστικές δομές και διεργασίες οφείλεται πιθανόν η δημιουργία των τέλειων βιωματικών – γεωδαισιακών δομών των Διδύμων, που σε πέντε περιπτώσεις επέτρεψαν ως και την μέτρηση του γεγονότος που οι (αδύναμες) αισθήσεις μας αντιλαμβάνονται ως ‘’βιολογικός θάνατος’’, με προεξέχουσα αυτή του θανάτου τεσσάρων ανθρώπων στο τρομερό τροχαίο που συνέβη στο Υπάτιο Όρος, με κύριο γεωδαιτικό και αστρονομικό σημείο αναφοράς το ναό του Διός Υπάτου (σήμερα μονή μεταμορφώσεως Σωτήρος Σαγματά). Η μέτρηση του θανάτου με ακρίβεια χιλιοστού αποκωδικοποιεί τον θάνατο – δεν υπάρχει θάνατος με την έννοια που νομίζουμε. Η μέτρηση του θανάτου με όρους αυστηρά μαθηματικούς γκρεμίζει το αντί-αιτιοκρατικό θεμέλιο του χριστιανισμού για το θάνατο. 

Υπό την προϋπόθεση του ακριβούς των μετρήσεων των χαρτών της Google, η Τέλεια γεωδαισία των Διδύμων αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος δεν έχει ελεύθερη βούληση, όπως σωστά υποστηρίζει η κβαντική Φυσική και μερίδα ψυχολόγων, όπως ο Daniel Wegner, ο πολυβραβευμένος αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος και καθηγητής ψυχολογίας στο Harvard. Η ελεύθερη βούληση είναι μια αυταπάτη, μια ψευδαίσθηση του ανθρώπου. Οι τέλειες γεωδαισιακές δομές μεταξύ των ναών των Απόλλων και Άρτεμις, αλλά και οι γεωδαισιακές δομές που οι ναοί των Διδύμων δημιουργούν με σύγχρονες δομικές κατασκευές του πολιτισμού μας [με χαρακτηριστικότερη την βιο- γεωδαισιακή δομή των (Γαλλικού, Γερμανικού, Αμερικανικού και Αυστριακού) Αρχαιολογικών Ινστιτούτων στην Αθήνα  για την τοποθέτηση των οποίων στη Μερκατορική προβολή του αθηναϊκού χάρτη (Google Maps) από δύο ναούς της Αρτέμιδας, της Αγροτέρας και της Βραυρωνίας, δεν μπορεί να δοθεί πειστική επιστημονική εξήγηση], επιβεβαιώνουν τα ευρήματα στις απεικονιστικές τεχνικές της λειτουργικής Μαγνητικής Τομογραφίας (fMRI), από τα οποία προκύπτει εργαστηριακά ότι «Οι αποφάσεις μας καθορίζονται σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο πολύ πριν μπει στο παιχνίδι η συνείδηση».

Αν η ελεύθερη βούληση είναι  αυταπάτη, μια ψευδαίσθηση του ανθρώπου, αυτό δημιουργεί βαθιά ρωγμή σε αυτό που στη νομική επιστήμη ορίζουμε ως «ικανότητα καταλογισμού των ανθρωπίνων πράξεων», που αποτελεί θεμέλιο του νομικού μας πολιτισμού και απόλυτο ρυθμιστή της λειτουργίας του Κόσμου μας, ενώ κλονίζει συθέμελα το επιστημονικό και φιλοσοφικό  οικοδόμημα του πολιτισμού μας. Κλονίζει επίσης το χριστιανικό δόγμα, καθότι αφήνει κέλυφος αδειανό την χριστιανική κοσμοθεωρία  διαλύοντας το θεμέλιο του χριστιανισμού: την ελευθερία επιλογής που συνιστά την βασική ιδιότητα του χριστιανικού θεού. 

Η μαθηματική απόδειξη ότι ο άνθρωπος δεν έχει ελεύθερη βούληση πλήττει το χριστιανικό δόγμα στον πυρήνα του, αφού αναιρεί την ικανότητα του ανθρώπου να επιλέξει ελεύθερα την σωτηρία του θεού, καθιστώντας την «Αγία Γραφή» λίβελο για την αληθινή ανθρώπινη φύση. 

Το «Ό,τι αν σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει», που αποτελεί τον πυρήνα της χριστιανικής αντί-αιτιοκρατίας, η γεωδαισία των Διδύμων αναιρεί συμφώνα με τους παραδεκτούς κανόνες της ανθρώπινης επιστήμης ως εξής: «Θέρος και σπορά είναι μαθηματικά προγραμμένα· θα θερίσεις αυτό που η Μοίρα έχει ορίζει · τα μελλούμενα κανείς δε μπορεί ν’ αλλάξει, ούτε άνθρωπος, ούτε θεός- ούτε καν ο Μοιραγέτης Δίας αλλάζει».

Στις γεωδαιτικές δομές των Διδύμων καταρρέει η αντί-αιτιοκρατική διδασκαλία της εκκλησιαστικής παράδοσης. Η αιτιοκρατία αναδύεται σε όλο της το μεγαλείο, και η Γνώση από τους ναούς των Διδύμων πλημμυρίζει τον Κόσμο όλο. Οι πύρινοι λόγοι «Κατά Ειμαρμένης» του εξέχοντα πατέρα της ανατολικής χριστιανικής εκκλησίας Γρηγορίου  Νύσση, αποδεικνύονται γράμμα κενό. Δεν υφίσταται η ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης. Είναι η Στωική Ειμαρμένη που καθορίζει τον κάθε άνθρωπο από τη στιγμή της γέννησής του.

Ο θάνατος είναι μαθηματικά ορισμένος, ως ο ναός του Διός Υπάτου έδειξε. Στο Υπάτιο Όρος κατέρρευσε η αντί-αιτιοκρατία του θανάτου. Για το θάνατο δεν είναι ο χριστιανικός θεός που αποφασίζει τον τόπο, το χρόνο και τον τρόπο. «Ο θάνατος τότε θα έλθει, όποτε οι Μοίρες ορίζουν», ως ο πρώιμος ντετερμινιστής Καλλίνος είπε. 

Ο ίδιος ο θεός είναι το αιτιοκρατικό σύστημα, του οποίου τα πάντα στη φύση αποτελούν μέρος, όπως ο Μεγάλος Σπινόζα είπε. 

Η θεολογική ερμηνεία του «απόλυτου προορισμού» που ο ιερός Αυγουστίνος εισήγαγε αντιλαμβανόμενος τον  ντετερμινιστικό κίνδυνο που ο χριστιανισμός διατρέχει από την πρόοδο της επιστήμης, αναδεικνύει τον Αυγουστίνο σε εμβληματική μορφή του χριστιανισμού. Η  θεολογική ερμηνεία της «θεϊκής αιτιοκρατίας» του Αυγουστίνου  δεν είναι άλλη από τη Στωική Ειμαρμένη · υποψιάστηκε νωρίς ότι ορθή θα μπορούσε να αποδειχθεί η Μεγαλειώδης Στωική Σκέψη. Ο ιερός Αυγουστίνος  οραματίστηκε το επιστημονικό περιοδικό «New Scientist» 2000 χρόνια πριν την έκδοσή του. Είδε τη μέρα που θα δημοσιευόταν η επιστημονική θέση σύμφωνα με την οποία «Οι αποφάσεις μας καθορίζονται σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο πολύ πριν μπει στο παιχνίδι η συνείδηση», θέση που θα σκανδάλιζε το ποίμνιο. Ο ιερός Αυγουστίνος διέβλεψε νωρίς το θανάσιμο για τον χριστιανισμό κίνδυνο της αιτιοκρατίας. 

Ο ιερός άγιος Αυγουστίνος, ο πρώιμος και βαθύς θεωρητικός των χριστιανών, είπε ότι «Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον χριστιανισμό είναι τα μαθηματικά. Η πιο καθαρή δηλαδή μορφή της επιστήμης…».

Ο αριθμός είναι πρώτη και απόλυτη αιτία των πάντων, όπως το Πυθαγόρειο Δόγμα ορίζει. «Ο Θεός αεί γεωμετρεί» διδάσκουν οι ναοί των Διδύμων.

Advertisements