​Το Άγαλμα της Ελευθερίας

– Το Άγαλμα της Ελευθερίας (εικόνες 1 και 2), του οποίου η επίσημη ονομασία είναι «Η Ελευθερία φωτίζοντας τον κόσμο» (αγγλιστί «Liberty enlightening the World» γαλλιστί «la Liberte eclairant le monde»), είναι ένα κολοσσιαίο άγαλμα πάνω στην ομώνυμη νησίδα και μέσα στο άνω τμήμα του Κόλπου της Νέας Υόρκης [Liberty Ellis Foundation org, η ιστορία του αγάλματος]. Το άγαλμα αυτό στήθηκε σε ανάμνηση της φιλίας των λαών των ΗΠΑ και της Γαλλίας. Το συνολικό του ύψος είναι 93 μέτρα (302 πόδια) μαζί με το βάθρο, και κατά την εκδοχή της εγκυκλοπαίδειας Μπριτάννικα παρουσιάζει μια γυναίκα να κηρύττει την ελευθερία. Η γυναίκα αυτή κρατάει έναν πυρσό στο υψωμένο δεξί της χέρι και μια ενεπίγραφη πλάκα στο αριστερό όπου αναγράφεται η ημερομηνία 4 Ιουλίου 1776. 

Ένας ανελκυστήρας ανεβάζει έως το ύψος του εξώστη και μια ελικοειδής σκάλα οδηγεί σε μιαν εξέδρα παρατηρήσεως πάνω στο στέμμα που φοράει η Ελευθερία. Ο πυρσός που κρατάει βρίσκεται σε 93 μέτρα ύψος πάνω από την επιφάνεια της θαλάσσης. Στην βάση του αγάλματος βρίσκεται το Αμερικανικό Μουσείο της Μεταναστεύσεως (American Museum of Immigration). Την πρόταση για την κατασκευή του αγάλματος διατύπωσε ένας Γάλλος ιστορικός, ο Εντουάρ ντε Λαμπουλάϊγ, μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο πόλεμο. Συγκεντρώθηκε ένας ικανός αριθμός χρημάτων με εισφορές του γαλλικού λαού και το έργο άρχισε στη Γαλλία το 1875, υπό την διεύθυνση του γλύπτη Φρεντερίκ-Ωγκύστ Μπαρτολντί.
Το άγαλμα κατασκευάστηκε από φύλλα χαλκού, που σφυρηλατήθηκαν με το χέρι για να πάρουν το επιθυμητό σχήμα και συναρμολογήθηκαν πάνω σε έναν σκελετό από τέσσερα γιγάντια χαλύβδινα υποστηρίγματα, τον οποίο είχε σχεδιάσει ο διάσημος από την κατασκευή του Πύργου του Άιφελ, Αλεξάντρ-Γκυστάβ Άιφελ. Το 1885 το περατωμένο άγαλμα αποσυναρμολογήθηκε και φορτώθηκε για να μεταφερθεί στην Πόλη της Νέας Υόρκης. Το άγαλμα ζυγίζει 228,456 τόνους και το ύψος του, χωρίς τη βάση, είναι 46,5 μέτρα, ενώ με τη βάση είναι 93 μ. Στο εσωτερικό του, 168 σκαλιά επιτρέπουν την άνοδο στο κεφάλι, όπου υπάρχουν 25 παράθυρα, και άλλα 58 στο χέρι, που κρατάει τον πυρσό, ο οποίος το 1986 καλύφθηκε με λεπτά φύλλα χρυσού 24 καρατίων.  Το βάθρο, που κατασκευάστηκε μέσα από τα τείχη του φρουρίου Γουντ στη νησίδα Μπέντλο, περατώθηκε αργότερα. Το άγαλμα στήθηκε σε βάθρο από γρανίτη εντός του χώρου που περιβάλλεται από τα   αστεροειδή τείχη του φρουρίου Wood (εικόνα 3) στις 28 Οκτωβρίου 1886 και παρουσιάστηκε από  τον πρόεδρο Γκρόβερ Κλίβελαντ. [«The Statue was placed upon a granite pedestal inside the courtyard of the star-shaped walls of Fort Wood (…)», Liberty Ellis Foundation org].

Την διαχείριση και φροντίδα του αγάλματος είχε στην αρχή η Επιτροπή Φάρων, επειδή ο φωτεινός πυρσός θεωρήθηκε ως είδος φάρου για τους ναυτιλλομένους. Επειδή όμως το φρούριο Γουντ εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται από τον αμερικανικό στρατό, το άγαλμα μεταφέρθηκε το 1901 στο υπουργείο των Στρατιωτικών. Το 1924 ανακηρύχθηκε εθνικό μνημείο. Το 1937 το φρούριο Γουντ αποστρατιωτικοποιήθηκε και το υπόλοιπο νησί ενσωματώθηκε στο μνημείο ως περιβάλλων χώρος. Το 1956 το νησί Μπέντλο μετονομάσθηκε σε «Νησί της Ελευθερίας» (Liberty Island) και το 1965 προστέθηκε στο συγκρότημα η γειτονική νησίδα ‘Ελις, άλλοτε σταθμός μεταναστών. Η συνολική έκταση του χώρου του μνημείου έφθασε έτσι τα 23,63 εκτάρια.Η βάση του φιλοξενεί από το 1972 το Μουσείο Μετανάστευσης, ενώ από το 1986 αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

– Ως προς την πηγή έμπνευσης  για το άγαλμα-σύμβολο  του οποίου το πλήρες όνομα είναι  «Η Ελευθερία φωτίζοντας τον κόσμο»,  έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες.

(α) Η ιδέα του αρχικού σχεδίου, η οποία τελικά  έμεινε στα χαρτιά, θέλει το Άγαλμα της Ελευθερίας, ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της αμερικανικής ελευθερίας να ξεκίνησε τη ζωή του ως… μουσουλμάνα. Σύμφωνα με τη θεωρία της «μουσουλμάνας Ελευθερίας» το άγαλμα «αρχικά επρόκειτο να αναπαριστά μια αιγύπτια αγρότισσα». Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNBC,  το 1855 ο γλύπτης Charlotte Bartholdi είχε επισκεφθεί την Αίγυπτο για να μελετήσει κολοσσιαίου μεγέθους αγάλματα της χώρας. Μετά από αρκετά χρόνια, αποφάσισε να δημιουργήσει ένα άγαλμα που ήθελε να τοποθετηθεί στο Πόρτ Σάιντ στη βόρεια είσοδο της διώρυγας του Σουέζ. Στο Encyclopedia μάλιστα αναφέρεται πως το σκίτσο ήταν αφρικανικού στιλ και απεικόνιζε μια γυναικεία μορφή σύμφωνα με τμήμα της Εθνικής Υπηρεσίας Πάρκων επιβεβαιώνει πως ο αρχικός σχεδιασμός ήταν για μια γυναίκα που ο γλύπτης αποκαλούσε «Η Αίγυπτος φέρνει το φως στην Ασία» (Encyclopedia , Bartholdi, Frédéric-Auguste, ελληνική έκδοση huffpost). Σύμφωνα δε με τον Έντουαρντ Μπέρενσον, συγγραφέα του  βιβλίου : «Άγαλμα της Ελευθερίας: μια διατλαντική ιστορία», η αρχική ιδέα ήταν για μια γιγαντιαία αγρότισσα («gigantic female fellah, or Arab peasant») αλλά τελικά έγινε μια «γιγαντιαία θεά»,  αφού ο Ισμαήλ Πασά απέρριψε την ιδέα επειδή το κόστος για την κατασκευή του αγάλματος θα ήταν πολύ υψηλό.

(β) Κάποιες  φήμες της εποχής που το άγαλμα σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε θέλουν το μοντέλο για το πρόσωπο του αγάλματος να είναι η μητέρα του γλύπτη, Charlotte Bartholdi.

(γ) Άλλη άποψη υποστηρίζει ότι το άγαλμα είναι εμπνευσμένο από ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, το Άγαλμα του Κολοσσού της Ρόδου. Ο Κολοσσός της Ρόδου απεικόνιζε τον Ήλιο να κρατάει έναν πυρσό, σε ένα άγαλμα ύψους 30 μέτρων, τοποθετημένο στην είσοδο του λιμανιού της Ρόδου. Την  άποψη ότι το άγαλμα είναι εμπνευσμένο από τον κολοσσό της Ρόδου υποστηρίζουν και οι… τούρκοι.  Σύμφωνα με πρόσφατα  δημοσιεύματα των τουρκικών εφημερίδων, Milliyet και Sabah, ο τούρκος ποιητής και συγγραφέας, Sunay Akın, σε συνέντευξη που έδωσε σε μια αμερικανική εφημερίδα υποστήριξε ότι το άγαλμα της Ελευθερίας ήταν μια τουρκική έμπνευση την οποία σφετερίστηκε το 1874 ο γνωστός γάλλος γλύπτης, Φρεντερίκ Μπαρτολντί, που άρχισε να εργάζεται στο Παρίσι για την κατασκευή του. Σύμφωνα με τον τούρκο διανοούμενο, η ιδέα αυτή του αγάλματος ανήκει στους Τούρκους γλύπτες, Abdülaziz και Abdülmecit, που σκόπευαν να τοποθετήσουν το άγαλμα στο λιμάνι της Αλεξανδρέττας σαν τον γνωστό κολοσσό της Ρόδου, ο οποίος ήταν και η αρχική έμπνευση για την κατασκευή του αγάλματος.

(δ) Κατά την κρατούσα άποψη, το Άγαλμα της Ελευθερίας  του γάλλου γλύπτη Φρεντερίκ Μπαρτολντί είναι  μια αναπαράσταση της θεάς των Ρωμαίων, Libertas. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Πάρκων, ο ρωμαϊκός χιτώνας του αγάλματος είναι το κύριο χαρακτηριστικό που παραπέμπει στη ρωμαϊκή θεότητα και το σύμβολο της Ελευθερίας από την οποία το άγαλμα αντλεί το όνομά του [«Robe». National Park Service. Retrieved 2008-09-01].

(ε) Μια άλλη θεωρία που διακινείται ευρέως στο ελληνόγλωσσο διαδίκτυο υποστηρίζει ότι, πηγή έμπνευσης  για το άγαλμα της Ελευθερίας  του οποίου το πλήρες όνομα είναι η «Ελευθερία που φωτίζει τον κόσμο», είναι  η μορφή  του Φωτοφόρου Απόλλωνος – Ηλίου!

«Ο φωτοφόρος Απόλλων απεικονίζεται με αυτήν ακριβώς την μορφή. Και ευτυχώς για μας, η αθάνατη ελληνική γη της Κορινθίας μας διέσωσε αυτή την εικόνα για να μπορούμε σήμερα να γνωρίζουμε την αλήθεια. Η μορφή του φωτοφόρου Απόλλωνος βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο της Κορίνθου, περνά όμως απαρατήρητη για τον επισκέπτη που δεν είναι υποψιασμένος. Βρίσκεται σε μία τρίπτυχη πλάκα μαζί με άλλες δύο παραστάσεις. Η μία, στο αριστερό τμήμα, απεικονίζει έναν Άγγελο, μορφή όμοια και ίδια με αυτήν της χριστιανικής πίστεως, και είναι κατά τους αρχαιολόγους η μορφή της θεάς Εκάτης. Στο δεξιό τμήμα απεικονίζεται ένας ρόδακας. Και στην μέση ω του θαύματος!!! Η μορφή του Φωτοφόρου Απόλλωνος, ίδια με αυτήν του αγάλματος της Ελευθερίας! Η πνευματική ιδιοκτησία είναι πασιφανές σε ποιόν ανήκει. Λέγεται από ανθρώπους της Κορίνθου που γνωρίζουν ότι ο διευθυντής της Αμερικανικής Αρχαιολογικής αποστολής, σώφρων και έντιμος άνθρωπος, έχει δηλώσει ότι οι Αμερικανοί πρέπει να έρχονται να προσκυνούν στον χώρο του Μουσείου όπου η μορφή του φωτοφόρου Απόλλωνος, διότι είναι η πηγή του εθνικού τους συμβόλου».

«Αυτό που θα τραβήξει την προσοχή μας όμως, είναι το ανάγλυφο που δεσπόζει σε έναν από τους τοίχους του μουσείου της Κορίνθου, όπου παρατηρούμε την κεφαλή του Διός ή του Απόλλωνα (αδιευκρίνιστο), με ένα είδος ακτινοειδούς στεφάνου, που παραπέμπει σε ακτίνες ηλίου – φωτός – πνεύματος, το Απολλώνιο Φως ίσως και που συνειρμικά, μας έρχεται η εικόνα του αγάλματος της ελευθερίας της Αμερικής». 

Την παραπάνω άποψη  ισχυροποιεί το γεγονός  ότι  η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών της Αθήνας ξεκίνησε (πρώτη) τις αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αρχαία Κόρινθο το 1896. Οι πρώτοι ανασκαφείς ενδιαφέρθηκαν πρωταρχικά για την αρχαία τοπογραφία της περιοχής και εργάστηκαν επισταμένα προκειμένου να αποκαλύψουν το κέντρο της αρχαίας πόλης. Μεταξύ των ετών 1925 και 1940 έγινε συνεχής και πιο συστηματική αποκάλυψη του χώρου  [The American School of Classical Studies at Athens (ASCSA)].

Στην εικόνα 4,  η τρίπτυχη πλάκα, με τις τρεις  παραστάσεις, τη  μία, στο αριστερό τμήμα, που απεικονίζει έναν Άγγελο, μορφή όμοια και ίδια με αυτήν της  χριστιανικής πίστεως, που  είναι κατά τους αρχαιολόγους η μορφή της θεάς Εκάτης ·  στο δεξιό τμήμα απεικονίζεται ένας ρόδακας · και στην μέση η μορφή του Φωτοφόρου Απόλλωνος (εικόνα 5). Στην  ομοιότητα της εικόνας 6 στηρίζεται η άποψη ότι το άγαλμα της Ελευθερίας  απεικονίζει τη μορφή του Φωτοφόρου Απόλλωνος. 

[Δοθέντος ότι  η κατασκευή του αγάλματος της Ελευθερίας ολοκληρώθηκε το  1885, ενώ οι αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αρχαία Κόρινθο ξεκίνησαν το 1896, συνεπώς η κατασκευή του αγάλματος είναι 10+ χρόνια  προγενέστερη της ανακάλυψης της τρίπτυχης πλάκας της Κορίνθου,  οι υποστηρικτές της άποψης ότι το άγαλμα απεικονίζει τη μορφή του Φωτοφόρου Απόλλωνος δεν υπονοούν ότι οι γάλλοι εμπνευστήκαν από την συγκεκριμένη πλάκα, αλλά ότι η πλάκα αποτελεί αδιάψευστη απόδειξη της μορφής του  Φωτοφόρου Απόλλωνος  από την οποία εμπνεύστηκε ο σχεδιαστής του αγάλματος της Ελευθερίας. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι η μουσειακή  περιγραφή του εκθέματος της τρίπτυχης πλάκας δεν παρέχει καμία πληροφορία για τις θεότητες που η πλάκα απεικονίζει, σε αντίθεση με τα άλλα εκθέματα για τα οποία υπάρχει λεπτομερής περιγραφή] 

[«Το Μουσείο Κορίνθου, κτισμένο το 1932 από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών είναι το επίκεντρο της πολυετούς ερευνητικής δραστηριότητας των μελών της Σχολής και πλείστων άλλων αρχαιολόγων, καθώς και, έως την ίδρυση της ΛΖ’ ΕΠΚΑ Κορινθίας το 2004, η έδρα του κλιμακίου της τότε αρμόδιας Δ’ Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Πέραν όλων όμως είναι ο χώρος γνωριμίας και επικοινωνίας του κοινού με τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος μίας από τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις της αρχαιότητας.

Η πολλαπλή αυτή λειτουργία διαταράχθηκε βίαια τα ξημερώματα της 12ης Απριλίου 1990. Διαρρήκτες, αφού τραυμάτισαν και φίμωσαν τον νυχτοφύλακα, πέρασαν από τη στέγη της νοτιοδυτικής πτέρυγας του Μουσείου στο αίθριο κι από κει στο εσωτερικό του και το λεηλάτησαν. Αφαίρεσαν 285 αρχαία αντικείμενα (μαρμάρινες κεφαλές, αγγεία πήλινα και γυάλινα, ειδώλια, κοσμήματα και διάφορα μικροαντικείμενα), στερώντας από την Κόρινθο τεκμήρια της ιστορίας της είκοσι περίπου αιώνων. Φεύγοντας πήραν, εκτός των παραπάνω, 1.000.000 δρχ. που προορίζονταν για τη μισθοδοσία του προσωπικού.

Η κλοπή αυτή υπήρξε η μεγαλύτερη σε ελληνικό Μουσείο, καταδεικνύοντας ότι αρχαιοκάπηλοι δεν αρκούνται πλέον στη σύληση των πολυπληθών ανεξερεύνητων αρχαιολογικών θέσεων στην ελληνική ύπαιθρο, αλλά τολμούν να επιτεθούν σε φυλασσόμενα Μουσεία, σε κατοικημένες περιοχές, προκειμένου να Κλέψουν αντικείμενα δημοσιευμένα, και ως εκ τούτου δύσκολα εμπορεύσιμα, μερικά από τα οποία ήταν πασίγνωστα από επιστημονικές και εκλαϊκευμένες εκδόσεις.

Το Σεπτέμβριο του 1999 το τμήμα Αρχαιοκαπηλίας της Ασφάλειας Αττικής αξιοποιώντας συγκεκριμένες πληροφορίες και μετά πολύμηνες διαπραγματεύσεις, οργάνωσε, με συμμετοχή αρχαιολόγου του Μουσείου Κορίνθου, ταξίδι στις Η.Π.Α. για την παραλαβή των αρχαίων.Η επιχείρηση έγινε σε συνεργασία με το F.B.I Νέας Υόρκης στο Μαϊάμι της Φλόριντα στις 7/9/1999 και τα αρχαία (266 στον αριθμό) μεταφέρθηκαν στη Νέα Υόρκη. Σε αυτά προστέθηκαν άλλα 8, που κατάσχεσε το F.B.I. από του παράλληλες έρευνες» (πηγή: επιγραφή στην  ελληνική και στην  αγγλική γλώσσα που βρίσκεται αναρτημένη εντός του Μουσείου στην Αρχαία Κόρινθο)]

– Ως προς την κρατούσα άποψη, ότι το άγαλμα της Ελευθερίας  του γάλλου γλύπτη Φρεντερίκ Μπαρτολντί είναι  μια αναπαράσταση της θεάς των Ρωμαίων  Libertas: 

Libertas,  (λατινικά Ελευθερία) είναι η Ρωμαϊκή θεά και ενσάρκωση της ελευθερίας. Με άλλες ρωμαϊκές θεότητες, χρησίμευσε ως πηγή έμπνευσης για πολλά σύγχρονα σύμβολα, συμπεριλαμβανομένου του Αγάλματος της Ελευθερίας στο Νησί της Ελευθερίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ρωμαϊκή εκδοχή της Ελευθερίας από την οποία προέρχεται η θεά Libertas, είναι η ελληνική «Ελευθερία», η προσωποποίηση της ελευθερίας. Στην Αρχαία Ελλάδα, «Ελευθερία», ήταν ένα επίθετο της θεάς Άρτεμης, και, ως τέτοια, αυτή λατρευόταν στα Μύρα της Λυκίας (αγγλική έκδοση Wikipedia).

– Η Εκάτη, η Κόρη των Πυρσών είναι θεότητα της αρχαιοελληνικής θρησκείας και μυθολογίας, η οποία απεικονίζεται συνήθως να κρατά δύο πυρσούς ή κλειδί και σε μεταγενέστερες περιόδους με τρία πρόσωπα [«The Running Maiden from Eleusis and the Early Classical Image of Hekate» από τον Charles M. Edwards στο «American Journal of Archaeology», Τομ. 90, No. 3 (Ιούλιος 1986), σσ. 307–318]. Πυρσό  κρατά στο χέρι και  στον περίφημο μύθο της «αρπαγής της Περσεφόνης» · είναι η Δαδοφόρος θεά, είναι αυτή που οδηγεί την Περσεφόνη στον πάνω κόσμο.  [Στις εικόνες 7 και 8 , τρίμορφη αναπαράσταση της Εκάτης – ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτοτύπου της ελληνιστικής περιόδου (Inv. 1922. Μουσείο Chiaramonti). Στην εικόνα 9, η Δαδοφόρος θεά Εκάτη με τον Ηρακλή και τον Κέρβερο , Απουλικός (από την Απουλία της Ιταλικής Μ.Ελλάδα ) ερυθρόμορφος κρατήρας του Ζωγράφου του Κάτω Κόσμου, περίπου 330-310 π.Χ. ]. 

Η Εκάτη, θεά της μαγικής τέχνης στον κάτω κόσμο, ήταν το μοναδικό παιδί των Τιτάνων Πέρση και Αστερίας (Απολλώνιος ο Ρόδιος. i. 2. § 4; Απολλώνιος ο Ρόδιος iii. 478.). Η Εκάτη, ως θεότητα της της μαγείας και  πανίσχυρης Κυρίας του ουρανού, αντλεί τις δυνάμεις της από τους γονείς της, ιδίως από την Τιτανίδα μητέρα της Αστερία, η οποία ήταν η θεά των διαττόντων Περσείδων, τα γνωστά πεφταστέρια, αλλά και της νύχτας  όπως και της ονειρομαντείας  και της αστρολογίας (από τα αστέρια). [Μετά την πτώση των Τιτάνων, η Αστερία για να ξεφύγει από την αγκαλιά του Δία,  μεταμορφώθηκε σε ορτύκι (ortux) και έπεσε μέσα στη θάλασσα. Έτσι προέκυψε η Ορτυγία, το νησί της  Αστερίας (το νησί που είχε πέσει από τον ουρανό σαν ένα αστέρι), που στη συνέχεια καλείται Δήλος (Apollod. i. 2. § 2, 4. § 1; Athen. ix. p. 392; Hygin. Fab. 53; Callimach. Hymn. in Del. 37; Serv. ad Aen. iii. 73). Η Αστερία απεικονίζεται στην αθηναϊκή αγγειογραφία μαζί με τους Δηλιακούς θεούς  Απόλλων, Άρτεμη και τη Λητώ]

Η Δαδοφόρος θεά Εκάτη συσχετιζόταν ποικιλοτρόπως με τις εισόδους των πόλεων, τα σταυροδρόμια , με τις εισόδους των σπιτιών (Aristoph. Vesp. 816, Lysistr. 64; Eurip. Med. 396; Porphyr. de Abstin. ii. 16; Hesych. s. v. Hekataia), το φως, τη Σελήνη, τη μαγεία, τα φαντάσματα και τη νεκρομαντεία [d’Este, Sorita & Rankine, David, Hekate Liminal Rites, Avalonia, 2009]. Η Εκάτη ως φύλακας, όπως αυτός μας παρουσιάζεται σε πολιτειακές λατρείες, όπως στην Αθήνα όπου τιμάται ως Επιπυργιδία με ναΐσκο στην Ακρόπολη πλάι στην Αθηνά Νίκη, είναι αυτός μιας θεότητας που φυλάει και προστατεύει, μιας αποτροπαϊκής θεάς, ενώ το κλειδί που κρατά (όταν δεν κρατά πυρσό)  συμβολίζει  κλειδί  που «κλειδώνει θύρες» απέναντι στους κινδύνους και «ξεκλειδώνει θύρες» στις θετικές επιδράσεις. Ως Εκάτη Προπυλαία, Προθυραία και Ανταία λοιπόν, η θεά εκδηλώνεται με αυτόν τον χαρακτήρα και προστατεύει τα οριακά σημεία, τις πύλες των πόλεων, τις πύλες των ναών, τις πόρτες των σπιτιών, σηματοδοτεί τα όρια του ανθρωπίνου και ως δυνατή, φοβερή Κόρη, διώχνει κάθε τι κακό. 

Η Εκάτη συνήθως απεικονιζόταν σε σχέδια πάνω σε αγγεία κρατώντας 2 πυρσούς. Σε αγάλματα μερικές φορές απεικονιζόταν σε τριπλή μορφή σε σταυροδρόμι. Αν και αυτή η τρίμορφη παράσταση έμμενε να καθιερωθεί και να μείνει η πιο γνωστή αργότερα,  για την παραδοσιακή Ελλάδα παραμένει πιο συνήθης η απεικόνιση της ως απλή κόρη με μία μορφή. [The cults of the Greek states, Lewis Richard Farnell,  Hekate in Ancient Greek Religion, Robert Von Rudloff (1999)]. 

Κατά την Ελληνική Μυθολογία η Εκάτη εμφανίζεται σαν χθόνια θεότητα. Από γλωσσολογικής άποψης το όνομά  της είναι προφανώς Ελληνικό, το θηλυκό του επιθέτου Έκατος που αποδίδεται και στον Απόλλωνα και συνήθως εξηγείται ως σύντμηση του Εκατηβόλος (αυτός που βάλει από μακριά). Υπάρχουν τίτλοι της όπως «άγγελος» και «φωσφόρος». Με τον δεύτερο τίτλο η Εκάτη ονομάζεται «φορέας του φωτός» (βλ. Ευριπίδου Ελένη, Wikipedia). Η Εκάτη, θεά της μαγικής τέχνης στον κάτω κόσμο, ήταν το μοναδικό παιδί των Τιτάνων Πέρση και Αστερίας (Απολλώνιος ο Ρόδιος. i. 2. § 4; Απολλώνιος ο Ρόδιος iii. 478.). Με αυτή την καταγωγή η θεά συγγενεύει με τον Απόλλωνα και την Άρτεμη –με την οποία καθ’ όλη την αρχαιότητα εν πολλοίς ταυτίζεται,  καθώς η Φοίβη είναι μητέρα της Αστερίας και της Λητούς.  Επίσης ταυτίζεται και με τον Απόλλωνα και τις Μούσες (Athen. xiv. σ. 645 και Strab. x. σ. 468.). Από τους γονείς της κληρονόμησε δυνάμεις πάνω στη γη, τη θάλασσα και τον ουρανό. 

Η Εκάτη είναι μία από τις μορφές της θεάς Αρτέμιδος. Μια σειρά από σημαίνουσες γυναίκες θα μεσολαβήσουν για τον ερχομό της Δηλιογεννημένης  Αρτέμιδος, αυτής που μόλις γεννηθεί θα αναλάβει την ευθύνη του ερχομού του αδελφού της Φωτοβόλου Απόλλωνα. Τον θυμό της Ήρας ανέλαβε να καταλαγιάσει  η πολύχρωμη Ίριδα, η αγγελιοφόρος των θεών.  [Οι αρχαίοι Έλληνες φαντάζονταν την Ίριδα ακριβώς όπως αγιογραφούνται σήμερα από τους χριστιανούς οι αρχάγγελοι: νέα με πλούσιο βραχύ χιτώνα, με μεγάλες πτέρυγες στους ώμους και χρυσά φτερωτά σανδάλια φέροντας στο χέρι το κηρύκειο. Η Ίριδα αποκαλείται «ἄγγελος ὠκύς» (Οδύσσεια, π 468 – μ 374) – (εικόνα 10)]. 

Η φτερωτή και ορμητική σαν θύελλα Ίριδα, ζήτησε από την Ήρα να επιτρέψει τον τοκετό, προσφέροντάς της ένα περιδέραιο εξαιρετικής ομορφιάς από μάλαμα και κεχριμπάρι, με εννιά χάντρες. Αυτό το δώρο καταλάγιασε το θυμό της Ήρας, που έστειλε την Ειλείθυια στη Δήλο. Έτσι η Υπερβόρεια Ειλείθυια, προστάτιδα του τοκετού, ταξίδεψε ως τη Δήλο για βοηθήσει την Λητώ για να γεννήσει. Είναι γνωστή και ως Άρτεμις Ειλείθυια. Η παράδοση διηγείται πως οι πόνοι του τοκετού διήρκεσαν εννιά μέρες και εννιά νύχτες. Η Ειλείθυια, η μαμή, που η Ήρα κρατούσε επίτηδες κοντά της, μπόρεσε με την βοήθεια της Ίριδας να διαφύγει ώστε να βοηθήσει την ετοιμόγεννη Λητώ. Πρώτη γεννήθηκε η Άρτεμις και ύστερα ο Απόλλωνας.  [Αν παρατηρήσει κανείς, θα διαπιστώσει ότι μεγάλοι μάντεις, όπως ο Τειρεσίας και άλλοι (μύστες), για να αγγίξουν αυτή την άλλη γνώση, ένα χρονικό διάστημα της ζωής τους μεταλλάχθηκαν σε γυναίκες. Οι γυναίκες είναι αυτές που θα έρθουν σε επαφή και συνουσία με τους θεούς… Για το λόγο ότι πλήθος χριστιανικών ναών χτίστηκαν στα λείψανα ελληνικών ναών,  λέγεται ότι ο απόστολος Παύλος φοβούμενος τη γυναικεία ομορφιά που έλκει τους θεούς θα διατάξει σχέδιο να μην εισέρχονται οι γυναίκες στα ιερά των χριστιανικών ναών όπου τελείται το τελετουργικό, να υπάρχει άβατο για τις γυναίκες σε κάποιους  χώρους των χριστιανικών ναών,  να  κρύβονται οι γυναίκες από τους ναούς (στους γυναικωνίτες) για να μην τραβήξουν την προσοχή και το  ενδιαφέρον της θεϊκής δύναμης που βρίσκεται εκεί]. Τη νύχτα της γέννησης της πρωτότοκης Αρτέμιδος και του δευτερότοκου Απόλλωνα θα ανάψουν οι πυρσοί της ημέρας και της νύχτας. Τα Καβείρια μυστήρια δεν ξεκινούσαν εάν δεν έφτανε το Φως της Δήλου που μοιράζονταν στα σπίτια μετά από ενεαήμερη συσκότιση. [Αυτό το Φως θα έχει για την αρχαιότητα την ίδια σημασία που σφετερίστηκαν οι χριστιανοί για  το φως του παναγίου τάφου  των Ιεροσολύμων] Η Άρτεμις συμβολίζει το ατίθασο εφηβικό πνεύμα, τον ρυθμό, τη μουσική, τον χορό. Στις γιορτές της, νεαρές παρθένες χορεύουν οργιαστικά με μάσκες. Συμβολίζει ακόμη την αιώνια νεότητα, την ανανέωση στη ζωή, ονομάζεται γι’ αυτό Κωροτρόφη και Φιλοπάρθενος και Λοχεία (αφού ταυτίζεται με την Ειλειθυία, θεά του τοκετού). Οι επικλήσεις σε αυτήν γίνονται τη νύχτα, γι’ αυτό της αποδίδονται τα επίθετα Νυχία, Φωσφόρος, Σελάσφορος, Νυχτοφάνεια και Νυχτοπόλος Lusijera στα Λατινικά.  
Η Εκάτη περιγράφεται ως παρθένα θεά, ακριβώς όπως και η Άρτεμις, ενώ ως άγαλμα ήταν επίσης ντυμένη με φούστα ως το γόνατο και μπότες κυνηγιού, όπως και η Άρτεμις [Apollonius Rhodius, Argonautica 3. 840 (trans. Rieu) (Greek epic C3rd B.C.) ]. Ο Αισχύλος τη συνδέει με τη Σελήνη και την παρουσιάζει ως Άρτεμι-Εκάτη, ενώ ο Ευριπίδης τη θεωρεί κόρη της Λητούς, μητέρας επίσης των Διδύμων Απόλλων και Άρτεμις.  Μάλιστα βρίσκουμε και θεσμοθετημένη λατρεία της ως Άρτεμη-Εκάτη Κουροτρόφος στον δήμο της Ερχείας. Ως Άρτεμις Ευπλοία αποκτά θαλάσσιο χαρακτήρα και συνδέεται με το ναυτικό επάγγελμα. Η σχέση της Εκάτης με την Άρτεμη γίνεται φανερή από ένα μύθο του Εφέσου. Επειδή η γυναίκα του Εφέσου υποδέχθηκε άσχημα τη θεά και της αρνήθηκε τη φιλοξενία, η Άρτεμις τη μεταμόρφωσε για λίγο σε σκύλο. Όταν όμως πήρε πάλι την ανθρώπινη μορφή της, η γυναίκα του Εφέσου ένιωθε τόσο ντροπιασμένη, ώστε κρεμάστηκε. Η θεά την επανέφερε στη ζωή και εκείνη πήρε το όνομα της Εκάτης. Άγαλμα της Εκάτης είχε στηθεί κοντά στο ναό της Εφεσίας Αρτέμιδος (Wikipedia). Ειδώλιο που απεικονίζει τη  μορφή  της Αρτέμιδος ως Δαδοφόρου – Εκάτης βρίσκεται  και σε μία προθήκη του Μουσείου της Βραυρώνας [Εφημ. Το Βήμα, «Η θεά Άρτεμις αναπαύεται στο νέο της σπίτι», ηλ. έκδοση  22/09/2009].

Ο ποιητής της Θεογονίας, ο Ησίοδος, αναγνωρίζει στο πρόσωπό της Εκάτης την πανίσχυρη Κυρία των τριών βασιλείων: γης, ουρανού και θάλασσας. Λέει, ακόμη, πως η θεά ασκούσε την κυριαρχία της από την εποχή των Τιτάνων πριν πάρει την εξουσία ο Ζευς και η τάξη του. 

Επίθετά της και επικλήσεις της είναι οι «Άγγελος», «Αποτροπαία» (αυτή που αποτρέπει και προστατεύει), «Δαδούχος», «Εινοδία» και «Ενοδία» (η των οδών), «Θηρόβρομος», «Κλειδούχος» , «Κουροτρόφος», «Λαμπαδηφόρος», «Νυκτερία» και «Νυκτιπόλος», «Φύλαξ», «Πυλαία» και «Προθυραία» (στον ύμνο του Πρόκλου «Εις Εκάτην και Ιανόν»), «Φωσφόρος» (η φέρουσα το φως, «ΣΕΛΑΣ ΕΝ ΧΕΙΡΕΣΣΙΝ ΕΧΟΥΣΑ») κ.ά.

Αφιερωμένος στην Εκάτη ήταν ο χώρος που βρισκόταν μπροστά από την πύλη της πόλης , του ναού, ή του οίκου (Wikipedia). Λατρευόταν για τις μαγικές της κυρίως ιδιότητες, για τη δύναμη που είχε να κρατάει μακριά από τις Πύλες το κακό . Στον ελληνικό κόσμο η κλασική μορφή της Εκάτης στέκει αυστηρή και παράξενη, ανάγλυφη πάνω σε ένα τρίγωνο, με τα πρόσωπά της στραμμένα σε τρεις κατευθύνσεις.

[Ένας ακόμη χριστιανικός ναός χτισμένος στα λείψανα  αρχαίου ελληνικού ναού, ως αποτέλεσμα βεβήλωσης από το νεότερο ελληνικό κράτος, είναι ο ναός της Αγίας Φωτεινής (της Σαμαρείτισσας) που βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας. Χτίσθηκε πάνω σε αρχαίο ναό της Εκάτης, σε ρυθμό βασιλικής. Βρίσκεται στην αρχή της οδού Καλλιρόης,  στο Ολυμπιείο (Στήλες του Ολυμπίου Διός),  δίπλα στο ναό του Δελφινίου Απόλλωνα. Η Εκάτη είναι μία από τις μορφές της θεάς Αρτέμιδος. Η εκκλησία βρίσκεται εντός της αρχαίας κοίτης του Ιλισσού. Ο υπάρχων ναός κτίστηκε το 1872, στον χώρο του στρατιωτικού νεκροταφείου των Βαυαρών. Δίπλα του, υπάρχουν τα απομεινάρια  ενός άλλου αρχαίου μνημείου αφιερωμένου στον θεό Πάνα. Το όνομα «Φωτεινή» της σημερινής ορθόδοξης εκκλησίας «Αγία Φωτεινή» που  χτίσθηκε στα θεμέλια του αρχαίου ναού της Εκάτης στην κοίτη του ποταμού Ιλισσού στο Ολυμπιείο, προήλθε από τον τίτλο «Φωσφόρος», «Φορέας του φωτός» που αποδίδεται στην Εκάτη (βλ. Ευριπίδου  Ελένη)]

Η κυρίαρχη άποψη που θα θέλει το Άγαλμα της Ελευθερίας του γάλλου γλύπτη Φρεντερίκ Μπαρτολντί, να αποτελεί μια αναπαράσταση της θεάς των Ρωμαίων Libertas , από το… ρωμαϊκό χιτώνα του αγάλματος που είναι το κύριο χαρακτηριστικό που παραπέμπει στη ρωμαϊκή θεότητα, η οποία αποτελεί τη  ρωμαϊκή εκδοχή της ελληνικής Ελευθερίας  από την οποία και προέρχεται, δεν είναι άλλη από την Άρτεμις – Ελευθερία, που, ως τέτοια, αυτή λατρευόταν στα Μύρα της Λυκίας.

Το Άγαλμα της Ελευθερίας, με τον πυρσό  υψωμένο στο δεξί χέρι, του οποίου η επίσημη ονομασία είναι «Η Ελευθερία φωτίζοντας τον κόσμο», παραπέμπει ευθέως στον τίτλο «Φωσφόρος», «Φορέας του Φωτός» που αποδίδεται στην Δαδοφόρο Εκάτη,  στην Κόρη των Πυρσών, την Πανίσχυρη Κυρία των τριών βασιλείων: γης, ουρανού και θάλασσας. 

Η μορφή του Αγάλματος παραπέμπει ευθέως στην Εκάτη των εικόνων  7 και 8, της αναπαράστασης της Εκάτης σε ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτοτύπου της ελληνιστικής περιόδου που βρίσκεται στο Μουσείο Chiaramonti. 

Παραπέμπει στην Άρτεμις – Εκάτη του Αισχύλου, μία από τις μορφές της θεάς Αρτέμιδος • της Αρτέμιδος (και του Φωτοφόρου Απόλλωνα) προς τιμήν της Γέννησης των οποίων θα ανάψουν οι πυρσοί της ημέρας και της νύχτας στη Δήλο. Παραπέμπει στην Άρτεμη Δαδοφόρο – Εκάτη  της Βραυρώνας, της  Ερχείας, της Εφέσου. 

Η επιλογή για τη φιλοξενία του Αγάλματος του φρουρίου Wood, που περιβάλλεται από τα χαρακτηριστικά αστεροειδή τείχη, στο κέντρο των οποίων στέκει το Άγαλμα, πιθανώς αποτελεί  ισχυρό συμβολισμό  που παραπέμπει στην ουράνια καταγωγή της Εκάτης • ως θεότητας της μαγείας και  πανίσχυρης Κυρίας του ουρανού, κόρης των Τιτάνων Πέρση και Αστερίας, που  αντλεί τις δυνάμεις της από την Τιτανίδα μητέρα της Αστερία,  τη θεά των διαττόντων Περσείδων, τα γνωστά πεφταστέρια, αλλά και της νύχτας («Νυκτερία» και «Νυκτιπόλος» Εκάτη) όπως και  της αστρολογίας. 

Παραπέμπει στην Δαδοφόρο Εκάτη ως «Λαμπαδηφόρος», «Δαδούχος», «Φωσφόρος»  (η φέρουσα το Φως), «Πυλαία» και «Προθυραία», «Φύλαξ», «Άγγελος», «Αποτροπαία» (αυτή που αποτρέπει και προστατεύει), «Ενοδία» (η των οδών), «Θηρόβρομος», «Κλειδούχος».

Αφιερωμένος στη Δαδοφόρο Εκάτη, ο χώρος που βρίσκεται μπροστά από την Πύλη της μητρόπολης του Κόσμου, στην Είσοδο της Νέας Υόρκης, στην Θύρα του αμερικανικού Κράτους, τον Οίκο του αμερικανικού Έθνους, με τις μαγικές της ιδιότητες, για τη δύναμη που έχει να κρατάει μακριά από τις Πύλες τής Αμερικής το κακό. 

Η Εκάτη ως Φύλακας,  είναι αυτή η θεότητα που φυλάει και προστατεύει, ως Εκάτη Προπυλαία της Νέας Υόρκης, Προθυραία και Ανταία, η θεά στέκεται με αυτόν τον χαρακτήρα και προστατεύει τα οριακά σημεία του αμερικανικού Κράτους, τις Πύλες τής Νέας Υόρκης, την Πόρτα τής Αμερικής, σηματοδοτεί τα όρια του ανθρωπίνου και ως δυνατή, φοβερή Κόρη, διώχνει κάθε τι κακό.

Advertisements